تحریمهای ثانویه مهمتر از تعرفههای ترامپ
روز چهارشنبه دونالد ترامپ یک جنگ تعرفهای بیسابقه را علیه همه کشورهای جهان اعلام کرد که بیشترین مقدار اصابت آن به 57 کشوری خواهد بود که یا واشنگتن با آنها بیشترین کسری تجاری را داشته یا آن کشورها تعرفههای سنگینی علیه کالاهای آمریکایی اعمال کردهاند.
به گزارش فرهیختگان؛ گرچه رئیسجمهور خودشیفته آمریکا روز چهارشنبه دوم آوریل را «روز آزادی» توصیف میکند اما بسیاری از اقتصاددانان از این روز بهعنوان روز نکبت برای اقتصاد جهان نام میبرند. بررسیهای تاریخی نشان میدهد درحالیکه میانگین نرخ تعرفههای واردات در آمریکا از سال 2000 تا 2024 حول و حوش 2 درصد بوده، اما با تعرفههای روز چهارشنبه این میانگین به 22 درصد میرسد، عددی که از سال 1910 (حدود 115 سال) تاکنون بیسابقه بوده است. علاوه بر واکنشهای منفی گسترده شرکای بزرگ آمریکا نسبت به جنگ تعرفهای ترامپ، روز پنجشنبه جورجیوا، رئیس صندوق بینالمللی پول در بیانیهای گفت: «تعرفههای دونالد ترامپ، خطر قابلتوجهی برای اقتصاد جهانی در شرایطی که رشد اقتصادی کند بوده، ایجاد میکند.» کارشناسان برآورد میکنند تعرفههای ایالاتمتحده به بالاترین موانع تجاری در بیش از یک قرن گذشته تبدیل شود. به گفته آنان، این اقدام میتواند قیمت همهچیز را برای خریداران آمریکایی از حشیش گرفته تا کفش و آیفون افزایش دهد. براساس برآوردها، این تعرفهها معادل ضرر 3800 دلاری برای هر خانوار ایالاتمتحده است. همچنین تعرفههای دوم آوریل بهتنهایی منجر به افزایش 17 درصدی قیمت اقلامی همچون کفش و پوشاک خواهد شد.
پاسخی سخت به تجارت غیرمنصفانه!
اغلب کارشناسان اهداف 5گانه جنگ تجاری ترامپ را در قالب شعار «ماگا» (Make America Great Again) یا «عظمت را دوباره به آمریکا بازگردانیم» خلاصه میکنند. دونالد ترامپ نیز میگوید جنگ تعرفهای را علیه کشورهایی اعمال کرده که آمریکا با آنها یا بیشترین کسری تجاری را دارد یا اینکه این کشورها تعرفههای سنگینی علیه کالاهای آمریکایی اعمال کردهاند. همچنین ترامپ اهدافی را که میخواهد از طریق جنگ تعرفهها به آن دست یابد را روشن کرده که عبارتند از: 1- بازگرداندن تولید به ایالات متحده، 2- پاسخ به سیاستهای تجاری ناعادلانه سایر کشورها، 3- کاهش کسری تجاری آمریکا، 4- افزایش درآمد مالیاتی، 5- ایجاد انگیزه برای سرکوب مهاجرت و قاچاق مواد مخدر.
ترامپ برای توجیه دو ایده اصلی خود در راه انداختن جنگ تجاری اخیر، ابتدا به تعرفههای این کشورها اشاره میکند که آنها علیه واردات از آمریکا اعمال کردهاند. طبق جدولی که کاخ سفید منتشر کرده و در تابلوی مشهور ترامپ نیز به نمایش درآمد، تعرفه واردات کالاهای آمریکایی به کامبوج 97 درصد است. پس از این کشور، لائوس با اعمال تعرفه 95 درصدی دوم بوده و ماداگاسکار با تعرفه 93 درصدی سوم است. این تعرفه در ویتنام 90 درصد، میانمار 88، سریلانکا 88، جزایر فالکلند 82، موریس 80، عراق 78، بوتسوانا 76، گویان 76، صربستان 74، بنگلادش 74، لیختن اشتاین 73، تایلند 72، بوسنی و هرزگووین 70، چین 76، مقدونیه شمالی 65 و برای اندونزی و تایوان 64 درصد اعلام شده است. طبق جدولی که کاخ سفید منتشر کرده، از 57 کشور و منطقهای که تحت تعرفههای بالای 10 درصد قرار گرفتهاند، در 40 کشور و منطقه تعرفههای این کشورها علیه کالاهای آمریکایی بالای 40 درصد است.
بسیاری از کارشناسان معتقدند اعمال تعرفههای سنگین برای کالاهای آمریکایی در کشورهای فقیر و همچنین برخی کشورهای درحال توسعه به دلیل مجازات کالاهای آمریکایی از سوی این دولتها نیست، بلکه این دولتها به دلیل محدودیتهای ارزی و تجاری، سعی میکنند از طریق تعرفهها مانع واردات کالاهای گرانقیمت آمریکایی به کشورشان شوند.
جنگی برای جراحی کسری تجاری 1200 میلیاردی
اما استدلال دوم دونالد ترامپ برای اعمال جنگ تعرفهای، کاهش کسری تجاری آمریکاست. حجم کسری تجاری آمریکا از 80 تا 100 میلیارد دلار در سالهای 1989 تا 1992 به 181 میلیارد دلار تا سال 1997 رسید و این میزان در سالهای 1998، 1999 و 2000 به ترتیب 230، 329 و 436 میلیارد دلار بوده است. این ناترازی تا سال 2003 به بیش از 530 میلیارد دلار رسید و این میزان در سالهای 2006 تا 2008 به اعداد بالای 800 میلیارد دلار میرسد اما در سالهای 2009 تا 2012 به 500 تا 700 میلیارد دلار برمیگردد و تا سال 2017 در محدوده 700 میلیارد دلار باقی میماند. این میزان تا انتهای دولت اول ترامپ به 900 میلیارد دلار میرسد و طی چهار سال دولت جو بایدن عدد 1000 میلیارد دلار را رد کرده و در سال 2024 به رقم عجیب 1200 میلیارد دلار رسیده است.
نگاهی به دادههای اداره آمار آمریکا نشان میدهد طی سال 2024 از کسری تجاری بیش از 1200 میلیارد دلاری آمریکا، حدود 531 میلیارد دلار از آن معادل 44 درصد از کل کسری تجاری، مربوط به چین و اتحادیه اروپاست. طبق این دادهها، چین با مازاد تجاری 295 میلیارد دلاری در رتبه اول قرار دارد. اتحادیه اروپا با 235 میلیارد دلار دوم و مکزیک با 172 میلیارد دلار سوم است. ویتنام با 123، ایرلند با 87، ژاپن با 68، کره جنوبی با 66، کانادا با 63، هند با 46، تایلند با 46، ایتالیا با 44، سوئیس با 38، مالزی با 25 و اندونزی و فرانسه با 18 و 16 میلیارد دلار در رتبههای بعدی قرار دارند. اتریش یا 13، کامبوج با 12، سوئد با 9.8، آفریقای جنوبی با 8.8، اسلواکی با 7.6، رژیم صهیونیستی با 7.4، بنگلادش با 6.1، اسلوونی با 5.9 و عراق و فنلاند با 6 و 5.8 میلیارد دلار در رتبههای بعدی قرار دارند.
توطئه علیه چین
گرچه دونالد ترامپ در 5 هدف بزرگ اعلامی خود از جنگ تعرفهای، چندان به مقابله با اقتصاد چین اشاره نمیکند اما اغلب اقتصاددانان معتقدند بخش بزرگی از جنگ تجاری دولت آمریکا علیه چین خواهد بود. نگاهی به تعرفههای اعلامی ترامپ نشان میدهد کالاهای چینی با تعرفه 34 درصدی فعلی و 20 درصدی قبلی، بالاترین تعرفه را با 54 درصد خواهند داشت. نگاهی به دادههای اداره آمار آمریکا نشان میدهد طی سال 2024 حجم کسری تجاری آمریکا بیش از 1200 میلیارد دلار بوده که حدود 531 میلیارد دلار از آن معادل 44 درصد از کل کسری تجاری، مربوط به چین و اتحادیه اروپاست. طبق این دادهها، چین با مازاد تجاری 295 میلیارد دلاری در رتبه اول قرار دارد. اتحادیه اروپا با 235 میلیارد دلار دوم بوده و مکزیک با 172 میلیارد دلار سوم است.
روزنامه گاردین در یادداشتی می نویسد: «یکی از نظریههایی که در خصوص جنگ تجاری آمریکا مطرح میشود این است که بین کشورهایی که مورد هدف این جنگ تعرفهای قرار گرفتهاند، چینیها سرمایهگذاری قابل توجهی در آنجا انجام دادهاند.» در همین خصوص، دکتر سیواج دارما نگارا، کارشناس ارشد یک مؤسسه اقتصادی در سنگاپور گفت: «دولت ترامپ فکر میکند با هدف گرفتن محصولات این کشورها میتواند سرمایهگذاری چین را در کشورهایی مانند کامبوج، لائوس، میانمار و اندونزی هدف قرار دهد و بر صادرات و اقتصاد چین تأثیر بگذارد.»
نگاهی به لیست اعلامی ترامپ نیز نشان میدهد کشورهای در حال توسعه در جنوب شرقی آسیا، ازجمله میانمار جنگزده و زلزلهزده و چندین کشور آفریقایی از جمله شرکای تجاری چین هستند که با بالاترین تعرفههای تعیین شده توسط دولت آمریکا روبهرو شدهاند.کارشناسان میگویند تولیدکنندگان چینی پیش از این نهتنها به دلیل کاهش هزینههای عملیاتی، بلکه برای اجتناب از تعرفههای آمریکا به کشورهایی مانند ویتنام و کامبوج نقلمکان کردهاند. به گفته اقتصاددانان، جنگ تعرفهای دونالد ترامپ از این منظر ناعادلانه و بیرحمانه است که اغلب کشورهای درحال توسعه با فقر دستوپنجه نرم میکنند. برای نمونه، طبق گزارش بانک توسعه آسیایی (ADB)، کامبوج یک اقتصاد در حال توسعه است که 17.8 درصد از جمعیت آن زیر خط فقر زندگی میکنند. این کشور با نرخ تعرفه 49 درصدی آمریکا، بدترین کشور منطقه است که بیشترین آسیب را از جنگ تعرفهای ترامپ خواهد دید. بر اساس گزارشها، بیش از نیمی از کارخانههای این کشور متعلق به چین بوده و صادرات این کشورها تحت سلطه پوشاک و کفش است.
طبق گزارش گاردین، کشور آسیبپذیر بعدی، کشور محصور در خشکی جنوب شرق آسیا، یعنی لائوس است. این کشور درحالی با تعرفه 48 درصدی جریمه میشود که طبق گزارش بانک توسعه آسیایی، نرخ فقر آن 18.3 درصد است. ماداگاسکار با 47 درصد، ویتنام با 46 درصد و میانمار با 45 درصد در رتبههای بعدی تعرفههای سنگین ترامپ قرار دارند. ویتنام کشوری است که علاوه بر سرمایهگذاریهای آمریکاییها، بخش بزرگی از سرمایهها در این کشور مربوط به سرمایهگذاران چینی است. میانمار نیز کشوری است که علاوه بر زلزله ویرانگر اخیر، سالها درگیر جنگ داخلی پس از کودتای نظامی 2021 بوده است. اندونزی، بزرگترین اقتصاد جنوب شرق آسیا، با نرخ تعرفه 32 درصدی مواجه شده و این میزان برای تایلند 37 درصد است.
لسوتو کشوری که ترامپ ادعا میکند «هیچکس نامش را نشنیده است» با تعرفه 50 درصدی جریمه میشود. لسوتو، یک پادشاهی کوهستانی کوچک که توسط آفریقای جنوبی احاطه شده است، دارای دومین سطح بالای عفونت HIV در جهان است و تقریباً از هر چهار بزرگسال یک نفر HIV مثبت دارد. ماداگاسکار با 47 درصد و بوتسوانا با 38 درصد ازجمله کشورهایی هستند که با چین روابط قابل توجهی دارند. در جنوب آسیا نیز، سریلانکا با تعرفه 44 درصدی مواجه بوده که این کشور نیز روابط خوبی با چین دارد.
واکنش کشورها به جنگ ترامپ
چین
چینیها با تعرفه 34 درصدی اخیر و تعرفه 20 درصدی قبلی، با بالاترین نرخ مالیات بر واردات خود روبهرو میشوند. در همین خصوص وزارت بازرگانی چین از واشنگتن خواست «فوراً» تعرفهها را لغو کند و هشدار داد که این اقدامات «توسعه اقتصادی جهانی را به خطر میاندازد» و به منافع ایالات متحده و زنجیرههای تأمین بینالمللی آسیب میرساند. این وزارتخانه متذکر شد: در جنگ تجاری هیچ برندهای وجود ندارد و هیچ راهی برای حمایتگرایی وجود ندارد. همچنین پکن وعده اقدامات متقابل را داده است. وانگ ون، رئیس مؤسسه مطالعات مالی دانشگاه رنمین، گفت: «چین طی هفت سال گذشته به تعرفههای آمریکا عادت کرده است. اما این تعرفههای بالا حجم تجارت دوجانبه آمریکا و چین و همچنین مازاد تجاری چین با ایالات متحده را کاهش نداده است. اکثر مردم چین معتقدند جنگ تعرفهای آمریکا علیه چین بیاثر است. چین همچنین ١١ شرکت آمریکایی را از تجارت در این کشور منع کرده، محدودیتهای جدیدی بر صادرات مواد معدنی نایاب اعمال کرده، از ایالات متحده در سازمان تجارت جهانی (WTO) شکایت کرده و تحقیقاتی را درباره واردات تجهیزات پزشکی آمریکایی آغاز کرده است.»
اتحادیه اروپا
اورزولا فن درلاین، رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا تعرفههای ترامپ را ضربهای بزرگ به اقتصاد جهانی دانست و گفت اتحادیه اروپا آماده است در صورت شکست مذاکرات با آمریکا، با اقدامات متقابل پاسخ دهد. این مقام ارشد اتحادیه اروپا گفت اروپا هماکنون در حال نهایی کردن بسته نخست اقدامات در واکنش به تعرفههای اولیه بر فولاد است و در صورت شکست مذاکرات، تدابیر بیشتری را در نظر خواهد گرفت. فن درلاین با تأکید بر «اتحاد» اروپا گفت: «ما در این مسیر با هم هستیم. اگر به یکی از ما حمله شود، همه ما هدف قرار گرفتهایم. اتحاد ما قدرت ماست.»
آلمان
رابرت هابک، وزیر اقتصاد آلمان خواستار پاسخ قاطعانه به آنچه او «شیدایی تعرفهای» ترامپ نامید، شد. روز پنجشنبه گفت: «این استراتژی باید در نهایت هدف قرار گیرد، نه به خطر انداختن یا داشتن هیچ گونه تعرفه، نه جنگ تعرفهای، نه جنگ تجاری». هابک افزود من طرفدار این هستم که اروپا اولاً با اتحاد و ثانیاً با قاطعیت عمل کند. ما در موقعیت قوی هستیم. میتوانیم با بسیاری از کشورها و بسیاری از مناطق جهان نیروها را بپیوندیم و بر این اساس فشار را بر آمریکاییها افزایش دهیم.» یورگ کرامر، اقتصاددان ارشد آلمانی تعرفههای ترامپ را «روز بد برای آلمان به عنوان یک کشور صادرکننده» خواند. او گفت: «این امر تولید ناخالص داخلی آلمان را در طول دو سال به میزان نیم درصد کاهش میدهد.»
کرهجنوبی
کرهجنوبی پس از اعمال تعرفههای 25 درصدی بر صادرات خود به ایالات متحده، متذکر شده است که پاسخی «همهجانبه» به این جنگ تعرفهای بدهد. به گزارش خبرگزاری یونهاپ، رئیسجمهور موقت این کشور گفت: «از آنجایی که وضعیت با نزدیک شدن به واقعیت جنگ تعرفههای جهانی بسیار وخیم است، دولت باید تمام تواناییهای خود را برای غلبه بر این بحران تجاری به کار گیرد.» کارشناسان انتظار دارند صنعت خودروسازی از جنگ تجاری ترامپ آسیب جدی ببیند و خودروسازان پیشرو همچون هیوندای شاهد کاهش صادرات به آمریکا باشند. کرهجنوبی سال گذشته خودروهایی به ارزش 35 میلیارد دلار به آمریکا صادر کرده که 49 درصد از صادرات جهانی خودرو این کشور را به خود اختصاص داده است.
ژاپن
شیگرو ایشیبا، نخستوزیر ژاپن در واکنش به جنگ تعرفهای ترامپ گفت: «ژاپن کشوری است که بیشترین میزان سرمایهگذاری را در ایالات متحده انجام میدهد، بنابراین ما نمیدانیم که آیا منطقی است واشنگتن تعرفههای یکسانی را برای همه کشورها اعمال کند.» یوجی موتو، وزیر تجارت و صنعت ژاپن نیز گفت توکیو همچنان در تلاش است تا دولت ترامپ را متقاعد کرده در این اقدام بازنگری کند. مؤسسه گلدمن ساکس گفت این عوارض تأثیر «قابل توجهی» بر خودروهای ژاپنی و سازندگان قطعات خودرو خواهد داشت.
هند
خبر اعمال تعرفه 27 درصدی بر تمامی کالاهای هندی وارداتی به آمریکا شوک بزرگی به این کشور بود. البته ترامپ میگوید این تعرفه 27 درصدی در مقابل تعرفههای 52 درصدی اعمالشده توسط هند بر کالاهای آمریکا یک تخفیف بزرگ به هندیهاست. یک مقام ارشد دولتی هند روز پنجشنبه گفت وزارت بازرگانی در حال تجزیه و تحلیل تأثیر تعرفهها بود. کسری تجاری ایالات متحده با هند در حال حاضر 46 میلیارد دلار است و ترامپ به صراحت گفته است که این تعرفهها تا زمانی که این «تهدید» برطرف نشود، باقی خواهند ماند. بر اساس گزارشها، هند در حال بررسی کاهش تعرفهها بر 23 میلیارد دلار از واردات آمریکا از جمله جواهرات، داروها و قطعات خودرو، در تلاش برای راضی کردن ترامپ و کاهش تعرفهها است، اما هنوز هیچ توافق تجاری نهایی نشده است.
تایوان
کابینه تایوان این تعرفهها را «بسیار نامعقول» خوانده و گفته است که این موضوع را با دولت ایالات متحده در میان خواهد گذاشت. انتظار میرود تعرفه 32 درصدی ترامپ علیه این جزیره ضربه بزرگی به اقتصاد تایوان وارد کند. بیش از 60 درصد اقتصاد این کشور از صادرات حاصل میشود و تایوان در سال گذشته نزدیک به 74 میلیارد دلار مازاد تجاری با آمریکا داشت. اقتصاددانان بلومبرگ احتمال کاهش 3.8 درصدی تولید ناخالص داخلی تایوان را به دلیل کاهش شدید صادرات به ایالات متحده به دلیل این تعرفهها پیشبینی کردند. بر اساس گزارشهای هفته گذشته، مقامات تایوانی ماهها در حال برنامهریزی واکنشی به این تعرفههای خاص، از جمله افزایش واردات انرژی و کاهش تعرفههای خود برای متعادل کردن تجارت دوجانبه با آمریکا بودند.
ایتالیا
جورجا ملونی، نخستوزیر ایتالیا اعمال تعرفههای جدید بر واردات کالا به آمریکا را «اشتباه» دانست و گفت این اقدام آمریکا میتواند به آغاز یک جنگ تجاری بینجامد. وی گفت: «ما برای پیشگیری از وقوع یک جنگ تجاری، هر آنچه ممکن باشد را برای به دست آوردن یک توافق با آمریکا انجام خواهیم داد؛ جنگی که به طور اجتنابناپذیری موجب تضعیف غرب و به نفع دیگر بازیگران جهانی خواهد بود.»
برزیل
دولت برزیل با ابراز تأسف از تعرفههای اعمال شده از سوی ترامپ، اعلام کرد این کشور در حال ارزیابی همه گزینههای مختلف برای مقابله با این تصمیم است. دولت برزیل ارجاع موضوع به سازمان تجارت جهانی را گزینهای دانست که میتوان از آن برای دفاع از منافع مشروع ملی برزیل استفاده کرد.
معافیتهای جنگ تعرفهای
طبق گزارش کاخ سفید، فلزات گرانبها، منابع انرژی و مواد معدنی غیرقابل استخراج در آمریکا از تعرفههای متقابل مستثنی شدهاند. نیمهرساناها، داروها، مس و چوب نیز فعلاً مشمول تعرفه نمیشوند، اما تحقیقات جداگانه برای این اقلام در حال پیگیری است. این خبر خوبی برای کانادا همسایه آمریکا است؛ چراکه کانادا مهمترین صادرکننده نفت به آمریکا است. همچنین مکزیک و کانادا از تعرفههای متقابل معاف شدهاند، اما کالاهایی که با توافق ۲۰۲۰ همخوانی ندارند مشمول تعرفه ۲۵درصدی باقی خواهند ماند. در همین حال خودروها و قطعات خودرو شامل تعرفه متقابل جدید نمیشوند، اما همان تعرفه ۲۵درصدی هفته گذشته از ۳ آوریل اعمال میشود.
تعرفههای ترامپ علیه ایران
در لیست اعلامی کاخ سفید، ایران همچون 100 کشور دیگر، مشمول تعرفه 10درصدی خواهد بود که پایینترین تعرفه اعلامی ترامپ در روز چهارشنبه است. این اقدام ترامپ براساس دو استدلال 1-عدم اعمال تعرفههای سنگین علیه کالاهای آمریکایی و 2-مازاد تجاری آمریکا در تجارت با ایران قابل توجیه است. طبق آنچه در نمودار گزارش حاضر آمده، حجم تجارت دو کشور در 11ماهه سال 1403 حدود 94 میلیون دلار بوده که سهم صادرات ایران حدود 200 هزار دلار و سهم واردات از آمریکا 94 میلیون دلار بوده است. طبق این دادهها، تجارت ایران و آمریکا در بالاترین میزان خود در دو دهه اخیر به 633 میلیون دلار در سال 1387 رسیده که 567 میلیون دلار آن واردات از آمریکا و 66 میلیون دلار صادرات کالاهای ایرانی به این کشور بوده است. طی دو دهه اخیر صادرات ایران با تحریمهای ظالمانه آمریکا علیه کشورمان، از پسته و فرش دستبافت به کالاهای متفرقه تغییر وضعیت داده است. همچنین در همین مدت، کالاهای وارداتی ایران از آمریکا نیز از اقلام سرمایهای و ماشینآلات، به کالاهای پزشکی و برخی اقلام کشاورزی و غذا تغییر وضعیت داده است. با توجه به اینکه از سال 1397 تاکنون صادرات ایران به آمریکا در حد صفر بوده، تعرفههای ترامپ علیه کشورمان تأثیر چندانی بر تجارت ایران نخواهد داشت.
با این حال، کارشناسان نسبت به تعرفههای ثانویه که دونالد ترامپ اخیراً از آن برای تداوم دشمنی با ملت ایران نام برده، هشدار میدهند. ترامپ بیان کرده که اگر پیشرفتی در مذاکرات با ایران حاصل نشود، تعرفههای ثانویه بر تجارت ایران اعمال خواهد شد. یورونیوز در این زمینه مینویسد پسزمینه اظهارات ترامپ مبنی بر اعمال تعرفه برای تجارت با ایران، طرح تحریمی لیندسی گراهام علیه ایران است. طرح تعرفههای تحریمی لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه آمریکایی، به عنوان طرح تعرفههای ثانویه علیه کشورهای تحت تحریم آمریکا شناخته میشود. تعرفههای ثانویه به طور مستقیم کشورهایی را هدف قرار میدهد که از ایران نفت و پتروشیمی وارد میکنند. این مسئله میتواند به اختلال در واردات از ایران منجر شود، زیرا بسیاری از این کشورها از ترس مواجهه با تعرفههای سنگین آمریکا ممکن است از خرید این محصولات خودداری کنند یا اینکه این موضوع منجر به افزایش هزینههای دور زدن تحریمها شود.
منبع: etemadonline-706343