جستجو
رویداد ایران > رویداد > دنیای زنانه ظرفیت‎های خوبی برای روایت دارد

گفتگو با مریم دوست‏محمدیان، نویسنده

دنیای زنانه ظرفیت‎های خوبی برای روایت دارد

مریم دوست‏محمدیان، متولد 1360 و دانش‌آموخته الهیات و معارف اسلامی است. وی تا کنون تجربه نوشتن داستان کوتاه، رمان، زندگی‌نامه داستانی و نمایشنامه را داشته است.

  مریم دوست‏محمدیان، متولد 1360 و دانش‌آموخته الهیات و معارف اسلامی است. وی تا کنون تجربه نوشتن داستان کوتاه، رمان، زندگی‌نامه داستانی و نمایشنامه را داشته است. این نویسنده سابقه همکاری با نشریات مختلفی چون «یاران امین»، «زن روز» و مجله مجازی «واو» را در کارنامه کاری خود دارد. او بی‌بهره از برگزیده شدن در جشنواره‌های ادبی هم نبوده است. با هم پاسخ‌های دوست‌محمدیان را می‌خوانیم:

مریم دوست‏محمدیان را چقدر می‌شناسید؟ اگر بخواهید او را در یک جمله تعریف کنید، آن جمله  کدام است؟

داستان‎نویسی که عاشق نوشتن فیلمنامه است و نمایشنامه می‎نویسد.

شما برنامه و الگوی خاصی برای مطالعه دارید؟ شده است کتاب‌هایی که دوست ندارید را هم تا انتها بخوانید؟ چه الگویی برای مطالعه پیشنهاد می‌کنید؟

روی کاغذ بله! اما در واقعیت هر وقت و هر چه میلم بکشد می‎خوانم. اجبار در هر کاری به من آسیب می‎رساند و مطالعه هم از این امر مستثنا نیست. اتفاق افتاده که کتابی را دوست نداشتم؛ اما به دلایلی سعی کرده‎ام تمامش کنم. الگوی خاص و یکسانی برای مطالعه وجود ندارد؛ و هر کسی باید مدل خودش را پیدا کند. یکی ممکن است آوازه‌خوانی داشته باشد؛ اما دیگری تمرکز لازم برای این کار را ندارد؛ و باید کتابی را تمام کند و سراغ کتاب دیگر برود. حوزه مطالعاتی نیز از این قاعده مستثنا نیست.

چه شد که وارد دنیا نوشتن شدید؟ اولین کار جدی شما چه بود؟

من تا 36 سالگی بیشتر اهل خواندن بودم؛ آن هم زیاد. این که می‎گویم زیاد به اعتراف اطرافیانم است؛ وگرنه خودم حس می‎کنم کم می‎خوانم و باید بیشتر از این‎ها بخوانم. بعد از آن توی سرم پر از کلمه بود و داشت منفجر می‎شد. با کمک استاد عزیزم خانم مریم بصیری که به‌نوعی مادر ادبی‌ام نیز هستند خودم را از طریق نوشتن نجات دادم. اولین کار جدی من یک نمایشنامه بود که بارها روی صحنه رفته است.

رابطه شما با فضای مجازی چطور است؟ نویسندگی برای این فضا را چقدر تجربه کرده‌اید؟ چه فرصت‌هایی با این فضا در اختیار نویسنده قرار می‌گیرد؟

خیلی کم؛ در حد رصدکردن خبرها و اتفاقاتی که از دنیا عقب نباشم. حدود یک سال است که برای یک مجله مجازی یادداشت می‎نویسم؛ و الحق والانصاف نمی‎توان منکر تأثیر آن شد. این فضا می‌تواند بستر مناسبی برای معرفی افراد باشد؛ به‎شرطی که نویسنده را در همین سطح نگه ندارد.

 نمایشنامه‌نویسی را از کی تجربه کرده‌اید و تا الان چه‌کارهایی در این گونه ادبی نوشته‌اید؟ فهم داستانی چه کمکی به یک نمایشنامه‌نویس می‌کند؟

نوشتن نمایش نامه برای من برمی‎گردد به علاقه شدیدی که به تئاتر و صحنه دارم. دنیای نوشتن برای من از نوشتن نمایش نامه در سال 98 شروع شد؛ و تاکنون دو نمایشنامه صحنه‎ای، چهل نمایش رادیویی، و هشت مستندنمایش رادیویی نوشته‎ام. نمایش - نامه‎نویسی هم جزئی از ادبیات دراماتیک است که تمامی عناصر داستانی را داراست. فقط شیوه نگارش آن متفاوت‎تر از دیگر فرم‎های درام است.

دوران کودکی و نوجوانی شما چقدر با کتاب همراه بود؟ چه بازی‌هایی می‌کردید؟ از بین بازی و کتاب کدام یک بیشتر در شما تأثیرگذار بودند؟

کتاب‌خواندن در خانواده ما امر معمول بود. کنار سبد بافتنی مادرم همواره کتابی وجود داشت؛ و به‌نوعی می‎توان گفت کتاب‌خواندن به من ارث رسیده؛ یادم می‎آید مشترک ثابت مجله‎های رشد دانش‎آموز بودم. بعد از توزیع مجله در زنگ آخر مدرسه، کل آن را تا رسیدن به خانه می‎خواندم.

وضعیت کتاب‌های داستانی در ایران بیشتر تألیفی هست یا ترجمه؟ چرا؟

بر خلاف خیلی‎ از دوستان که عقیده دارند کتاب‎های داستانی ترجمه در ایران بیشتر از کتاب‎های تألیفی در این عرصه است چنین عقیده‎ای ندارم. کتاب‎های تألیفی در حوزه داستان، حداقل در سال‎های اخیر اگر بیشتر نباشد کمتر نیست؛ منتها در اینجا بحث اقبال عمومی به کتاب‎های داستانی ترجمه پیش می‎آید که نمی‎توان منکر آن شد. دلایل آن هم متفاوت است. از کیفیت آثار گرفته تا تبلیغات گسترده‎ای که در این زمینه انجام می‎شود.

چه کسانی و چه مطالبی در  آثار  شما بیشتر دیده می‌شوند؟

سعی می‎کنم انسان را با تمام وجوهش در آثارم منعکس کنم. میل خاصی به پرداختن به جنسیت خاصی یا طیف خاصی ندارم. هر چند طبق گفته اساتید، نویسنده زن بهتر است راوی هم‎جنس خودش باشد و نویسنده مرد هم همچنین.

در انتخاب موضوعات، چه موضوعاتی را در اولویت قرار می‌دهید؟

تا به امروز این من نبودم که موضوع خاصی را انتخاب کرده باشم؛ بلکه این موضوعات بوده‎اند که به سراغم آمده‎اند و این تجربه در پرداختن به موضوعات متفاوت همیشه برایم جذاب بوده است.

یک نویسنده در کنار مهارت نوشتن، چه مهارت‌های دیگری هم باید داشته باشد؟

به‌عنوان کسی که تقریبا عموم هنرهای دستی را تجربه کرده‎‏ام هنر نوشتن و داستان‎نویسی تنها موردی است که باید سر در عموم مهارت‎ها و علوم مختلف داشت. چه این که برای ساختن دنیای متفاوت نیاز به مصالح و ابزاری‏‎ است که برای رسیدن به آن لازم است تا حد ممکن از مهارت‌ها و علوم دیگر بهره‎ برد.

داستان کوتاه چه فرصت‌هایی در اختیار نویسنده و مخاطب قرار می‌دهد؟

داستان کوتاه، برشی کوتاه از زندگی شخصیتی است که من به‌عنوان نویسنده آن را شاخص می‎دانم و تمایل دارم در کم‌ترین میزان کلمات آن را به مخاطب کم‎حوصله‎ام نشان بدهم.

نوشتن برای نشریات مختلف، برای یک داستان‌نویس، فرصت است یا تهدید؟ شما با کدام روبرو بودید؟

بستگی به آن نشریه دارد. اما نویسنده باید حواسش باشد که همه نشریه‎ها را باد می‎برد. چیزی که می‎ماند یک کتاب مستقل به نام خود اوست. برای خود من ایجاد فرصتی ا‎ست برای هدفی که در پیش دارم.

اگر قرار باشد تنها یک پاراگراف از آثار خودتان را انتخاب کنید، آن پاراگراف کدام است و از کدام اثر؟

راستش هیچ‎کدام. هیچ‎کدام از آثاری که تاکنون نوشته‎ام من را راضی نمی‎کند؛ و سعی می‎کنم به هیچ‌کدامشان فکر نکنم.

نوشتن برای مسائل ملی چه جایگاهی در کارهای شما داشته و دارد؟

برای این کار ارزش زیادی قائلم و سعی می‎کنم تا قوی‎تر شدن قلمم به این مسئله نپردازم. چون عقیده دارم پرداختن به این مسئله نیاز به عمیق‌شدن در حوزه تفکر دارد تا در دام شعار نیفتد و ضد خودش عمل نکند. تاکنون جز چند یادداشت به این مسئله نپرداخته‏ام.

برای خلق اثر، چقدر و چه پژوهش‌هایی می‌کنید؟

بستگی به نوع اثر دارد. برای آثار تاریخی بالطبع نیاز به پژوهش و تعمق بیشتری هست؛ اما سعی می‏کنم خودم و اثرم زیر کوهی از پژوهش خفه نشود.

روایت شما به‌خصوص از زنان با روایت‌های دیگری که شده چه تفاوت‌هایی دارد؟ جهان زنان را برای روایت تا چه اندازه می‌شناسید؟

دنیای زنانه برایم ملموس‎تر از دنیاهای دیگر است که کاملا طبیعی‏ است. من یک زن هستم و از پیچیدگی‎های دنیای زنان و مسائل آنان باخبر هستم و گاهی شگفت‎زده‎ام می‎کند. دنیای زنانه ظرفیت‎های خوبی برای روایت دارد.

شما دلیل کم خواندن کتاب در جامعه به‌خصوص را چه می‌دانید؟ سهم مؤلفان دراین‌بین چقدر است؟

دلایل متفاوتی وجود دارد و نمی‎توان به ذکر دلیل خاصی بسنده کرد. گران‌بودن کتاب، عدم علاقه به پرداختن به دنیای ذهنی دیگران، جذاب نبودن آثار، نهادینه‌نشدن ضرورت کتاب‌خوانی در خانواده‎ها شاید عمده‏ترین دلایل باشد.

جایگاه نویسندگان زن  را در ادبیات‌معاصر به‌ویژه ادبیات داستانی، چطور جایگاهی می‌دانید؟

در دهه‏های اخیر به اقرار کارشناسان پررنگ‎تر از گذشته است. اگر تا قبل از انقلاب به‌غیراز زنده‎یاد سیمین دانشور ذهن در بردن نام نویسنده زن یاری نمی‏کرد در دهه‎های اخیر این کمبود به میزان قابل‌توجهی جبران شد؛ طوری که طبق آمار، برگزیدگان زن در جشنواره‎های داستانی بسیار بیشتر از مردان هستند. این مسئله البته گذشته از ایجاد خرسندی، قابل‌تأمل است.

به نظر شما چه آسیب‌هایی در مقابل جایزه‌های ادبی وجود دارد؟ اگر قرار باشد شما جایزه را طراحی کنید دوست دارید این جایزه در حوزه خلق اثر باشد یا نقد آن؟

جایزه‏های ادبی در کنار فرصت‎های بی‎نظیری که برای نویسنده ایجاد می‎کند می‎تواند تهدیدی هم برای او محسوب شود. در واقع جشنواره‎ها همانند راه‌رفتن روی طناب بندبازی‎ است. چیزی که مهم است نباید مبنا و هدف غایی نویسنده باشد. نویسنده باید بنویسد؛ چه نوشته‎اش مورد سلیقه داوران جشنواره‎ای قرار بگیرد چه نگیرد.

اقلیم، جغرافیا، موقعیت و زادبوم شما چه تأثیری در کارهای شما داشته است؟

در نویسندگان دیگر تا جایی که اطلاع دارم این مسئله بسیار تأثیرگذار است؛ اما در خود من خیر. سعی می‎کنم فراتر از این مسائل فکر کنم.

قهرمانان شما چقدر در اطراف شما و در شهر دیده می‌شوند؟

قهرمانان داستان‏های من هر کدام تکه‏ای از آدم‏های دوروبرم را در وجودشان دارند.

اولین و مهم‌ترین درس داستان‌نویسی چیست؟

بی‎طرفی و قضاوت‌نکردن.

الان مشغول نوشتن چه اثری هستید؟ به‌زودی از شما کاری منتشر می‌شود؟

مشغول نوشتن رمانی در حوزه مهدویت هستم. قرار است‎ در اردیبهشت‌ماه از کتابی رونمایی شود که به همت جمعی از دوستان تک روایت‌هایی در حوزه والدگری داشته‎ایم.

 و سخن آخر

کلمه این آخرین معجزه انسان کامل، مقدس است. با جهان‎بینی درست باید حرمت آن را نگه داشت.

برچسب ها
نسخه اصل مطلب
نویسنده
سعید آقایی جشوقانی
سعید آقایی، بیش از همه یک "دوست کتاب" به حساب می‌آید.
او کارشناسی ارشد هنر دارد، ۴ مجموعه شعر و ۱ مجموعه داستان و ۲ کتاب نثر ادبی منتشر کرده. ۱۲ نمایشگاه انفرادی نقاشی داشته و نوشتن را در گونه های مختلف تجربه کرده است.