لباسهای جدید؛ رویکردی نو در صنعت مد لباس

زهرا تقی پور:بدون شک یکی از بی نظیرترین صنایع موجود در جهان را می توان صنعت مد و پوشاک دانست؛ که همواره عموم قشر مردم فارق از هر گونه قوم و ملیتی را به سمت خود جذب می نماید. استقبال گسترده مردم از نمایش های فشن شو و نمایشگاه های بین المللی مد و پوشاک که هر ساله در همه جای دنیا برگزار می شود، حکایت از این موضوع دارد. اما آنچه مسلم است، دنیای مد و فشن همواره در حال تحول است. به خصوص در سال های اخیر شاهد سرعت گرفتن این تغییرات و تحولات چشمگیر در این صنعت هستیم. یکی از انقلاب هایی که در صنعت مد و فشن رخ داده است، تولید لباس هایی است که جنسیت ندارند. به این معنی که این گونه لباس ها را هم زنان و هم مردان می توانند به تن کنند. طراحان لباس های بدون جنسیت یا استایل یونیسکس اعتقاد دارند که مردم دلشان می خواهد لباسهایشان را آزادانه تر و بدون هیچ برچسب مردانه و زنانه ای انتخاب کنند. در واقع چیزی جدا از قضاوت و تنها بر اساس علاقه شخصی. در ادامه مطالب امروز به بررسی تاریخچه این سبک و نظرات کارشناسان این حوزه پرداخته می شود.

تاریخچه استایل یونیسکس

اولین گام‌های پوشش فراجنسی از اواسط قرن نوزدهم تا اوایل قرن بیستم با موج اول فمینیسم (برابری ‌خواهی زنان) آغاز شد. آن ‌ها که به دنبال به دست آوردن حق رای برای زنان و دیگر حقوق برابر با مردان بودند لباس های زنانه‌ عصر ویکتوریا را زیر سوال برده و لباس هایی کاربردی تر، ساده تر، راحت تر و به طور خلاصه نزدیک تر به الگوی مردانه انتخاب کردند.

الیزابت اسمیث میلر عموما به عنوان اولین زنی شناخته می‌شود که در آن روزها، برای نشان دادن برابری میان زنان و مردان و در دفاع از حق رای برای زنان، شلوار را جایگزین دامن ‌های بلند و سنگین عصر خود کرد. از جمله اولین طراحانی که لباس مردانه را در فرم زنانه تعریف کرد و به عبارت دیگر استارت اولیه طراحی لباس های یونیسکس را زد «کوکو شانل»، طراح مد فرانسوی بود. کوکوشانل با استفاده از پارچه فاستونی خاکستری کت هایی را طراحی کرد که مورد استفاده زنان قرار گرفت و برای اولین بار کت و شلوار به عنوان لباس زنانه رسمیت پیدا کرد.

* اکرم بایه طراح و مدرس لباس، استاد دانشگاه و مدیر موسسه مد و لباس طراحان رخت تن. خط فکری و بیشترین جلوه طراحی های ایشان ترکیب برش ها و خلق برش های نو و مدرن در طراحی لباس های کلاسیک با فرمت فانتزی و جدید می باشد. 

استایل یونیسکس راهی برای اعتراض به تبعیض جنسیتی

اکرم بایه در تعریفی که از استایل یونیسکس ارائه می دهد، می گوید: لباس های یونیسکس لباس‌های بدون جنسیتی هستند که بدون تفکیک جنسیت به راحتی توسط مردان و زنان مورد استفاده قرار می‌گیرند. زمانی که زنان تصمیم گرفتند وارد فضای صنعت و کار شوند، دامن های پفی و حجیم خود را کنار بگذارند و همانند مردان از لباس های راحت تر و آزادانه تری برای پوشش استفاده کنند، به نوعی از استایل های بدون جنسیت استفاده کردند. لباس هایی که در فرمت یونیسکس طراحی می شد هم از زیبایی و ظرافت برخوردار بودند و هم دارای جدیت بودند و حتی رنگ ها و جزئیاتی که مختص جنسیت خاصی باشد در آن ها به کار نرفته بود و این ویژگی ها باعث می شد تا این لباس ها مورد استفاده هر دو جنس زن و مرد قرار گیرد. یکی از چیزهایی که زنان در اعتراض به تبعیض جنسیتی خصوصا در جوامعی که جنس برتر را «مرد» و جنس ضعیف تر را «زن» می دانستند، توانستند تغییر دهند نوع پوشش و لباس هایشان بود.

سبک پوشش نشان دهنده تمایلات روانی و اجتماعی افراد می باشد

اکرم بایه در پاسخ به این پرسش که مسیر سبک یونیسکس و میزان پذیرش آن در جامعه جهانی امروز چگونه می بینید؟ می گوید: مهم ترین ویژگی سبک یونیسکس حذف محدودیت های زنان از لباس و یکسان سازی لباس زن و مرد می باشد؛ اما در هر جامعه ای تفاوت سبک پوشش وجود دارد و لباس هر کسی نشان دهنده تمایلات و انتخابات آن فرد به لحاظ شرایط روحی – روانی و اجتماعی است.کسانی که به دلایلی نمی خواهند درگیر محدودیت هایی شوند که به لحاظ پوشش های زنانه برایشان ایجاد می شود به سراغ لباس های بدون جنسیت می روند و بالعکس در قشر فمینیست ها کسانی هستند که معتقدند من یک زن هستم و باید در فضای زن بودنم خودم را نشان بدهم و دیده شوم. در واقع موضوع آزادی انتخاب لباس براساس علاقه شخصی افراد است نه نوع جنسیت آن ها.  بنابراین لزوما اینگونه نیست که همه جامعه به سمت پذیرش استایل لباس بدون جنسیت پیش بروند.

لباس هر کسی پرچم کشور وجود اوست

خانم بایه در ادامه صحبت هایشان در خصوص این پرسش که: آیا رواج سبک یونیسکس باعث از بین رفتن فردیت و هویت انسان ها می شود؟ اینطور پاسخ میدهند: لباس یونیسکس بیش از صد سال قدمت دارند و از زمان انقلاب فرانسه و جنگ جهانی دوم به بعد روزنه هایش ایجاد شد و میان مردم رواج یافت؛ اما این موضوع باعث از بین رفتن هویت انسان ها نشده است. بلکه می توان گفت: مرزهای تبعیض جنسیتی توسط این گونه لباس ها شکسته شده است. آقای حداد عادل در کتاب «فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی» یک جمله شاخص دارند و می گوید: لباس هر کسی پرچم کشور وجود اوست. این بدین معنی است که هر کسی چیزی را می پوشد که زاییده فرهنگ، تعلقات و طرز فکر شخصی اوست. به تعداد آدم ها طرز فکر متفاوت در خصوص پوشش وجود دارد.

* بنیامین بهادرانی کارشناس، طراح و عکاس در عرصه مد و لباس در کشور ایتالیا، از سال 2015 کار خود را با طراحی روی پارچه های مانتو و طرح هایی که از طبیعت الهام گرفته می شد همانند مرغ دریایی و گنجشک و همچنین با طراحی تایپوگرافی الفبای فارسی روی تیشرت شروع کرده است. آقای بهادرانی صحبت هایشان را با این مقدمه آغاز می کنند که ما از جنس خاک هستیم و به خاک بازمی گردیم. چیزی زیباتر، بی نقص تر و کامل تر از طبیعت در این دنیا وجود ندارد و این چیزیست که همیشه کانسپ طرح هایم را شکل داده است. کافیست به پیرامون خود با چشم دل نگاه کنیم، درمیابیم که همه چیز می تواند زیبا باشد. کافیست یکی شویم و از کثرت به وحدت برسیم.

سبک بدون جنسیت، توجه به باطن و روح؛ نه صرفا ظاهر

آقای بهادرانی در تعریفشان از یونیسکس و معرفی سبک کاریشان می گوید: در واقع سبک یونیسکس برابری مرد و زن را نشان می دهد و هدفی والاتر از پوشش یعنی برابری را دربرمی گیرد (برابری زن و مرد در حق و حقوق). استایل یونیسکس بعد از مبحث پوشش بیشتر جنبه آزادی و راحتی را برای هر جنسی درنظر می گیرد. به عنوان مثال هنگامی که برای اولین بار از تیشرت هایی با مدل کیمونو برای آقایان استفاده کردم، هدفم از این گونه طراحی تابوشکنی این موضوع بود که آقایان نیز همانند خانم ها می توانند از لباس کیمونو استفاده کنند؛ که بسیار هم مورد استقبال قرار گرفت و حتی به افرادی که خیلی جثه لاغری داشتند کمک کرد تا با پوشیدن این تیشرت ها خیلی احساس استخوانی و لاغر بودن به آن ها دست ندهد. به گونه ای که باعث به وجود آمدن اعتماد به نفس در این افراد می شد.

کالکشن «نه به جنسیت» (Genderless) که در حال حاضر سبک کاری بنده نیز می باشد، برای طرح هایش از متریال «ارگانزا» که پارچه ای شفاف و بی آلایش است و در عین حال دارای لطافت و زیبایی خاصی نیز می باشد، استفاده می کند. مهم ترین آیتمی که برای این لباس ها در نظر گرفته می شود، راحتی و آزاد بودن آن ها است. پیراهن هایی که با این نوع پارچه ها تولید می شوند اورسایز و از نظر قد بلند هستند و به طور مشترک برای هر دو جنس مرد و زن می تواند مورد استفاده قرار بگیرد و همه افراد به صورت آنچه که هستند، چاق یا لاغر، بلند قامت یا کوتاه قامت و با تمام ویژگی های ظاهریشان حضور داشته باشند و از آنچه که هستند لذت ببرند.

استایل بدون جنسیت پیش رو در جامعه جهانی امروز

بنیامین بهادرانی در خصوص مسیر سبک بدون جنسیت در جامعه جهانی امروز و میزان پذیرش آن می گوید: استایل Unisex  و در ابعاد وسیع تر Genderless، (Unisex محدود به جنسیت زن و مرد و  Genderless همه جنسیت ها را در بر می گیرد) و با وجود موافقان یا مخالفان زیاد در جامعه جهانی امروز، به سرعت رو به جلو پیش می رود و فکر می کنم در آینده ای نه چندان دور سبک پوشش در هر جامعه ای برای هر جنس از آآ اآدمها به یک میزان تعریف شود.

عدالت و برابری میان انسان ها نتیجه کم رنگ شدن مرزهای جنسیتی

آقای بهادرانی در ادامه صحبت هایشان می گویند: کم شدن و تا حدودی محو شدن مرزهای جنسیتی در هر جامعه ای می تواند اتفاق خوبی باشد. چرا که می تواند نابرابری های میان انسان ها، ناعدالتی ها را در جوامع مختلف از میان بردارد و نقش هر انسانی در جامعه بدون توجه به نوع پوششی که دارد دیده شود و به دنبال آن برابری حقوق اجتماعی و رفتاری و اخلاقی در مورد همه انسان ها بدون در نظر گرفتن جنسیت آن ها رعایت شود.

انسان بودن فارق از نوع جنسیت افراد

حال که نزدیک به دو دهه از قرن 21 می گذرد، طراحان مد و لباس به مفهومی فراتر از نوع جنسیت مشخص برای طراحی لباس هایشان پرداخته اند و فارق از دسته بندی لباس ها به دو جنس مونث و مذکر، مفهوم برابری و یکی شدن را مدنظر طراحی هایشان قرار می دهند و طرح هایی را در زمینه مد و فشن به اجرا می گذارند که به نوعی قانون تفکیک جنسیت را بر هم می زند. 

مطابق نظر خانم حسنا ناظم رعایا، از دیگر کارشناسان فعال در عرصه مد و لباس ایتالیا، به دلیل کم رنگ شدن و تا حدودی محو شدن مرزهای جنسیتی میان مردان و زنان در جهان و به دنبال آن آزادی بیان در خصوص گرایش های جنسیتی، این قضیه در صنعت مد و فشن که به عنوان شاخه ای از هنر همواره از تاریخ – ادبیات - سیاست و موقعیت های اجتماعی روز تاثیر پذیرفته است، به صورت سبک هایی همچون یونیسکس و جندرلس مشهود است و برندهایی همچون گوچی (Gucci) در این زمینه طرح هایی به روز را ارائه می دهد. در واقع استایل هایی همچون یونیسکس و جندر لس این دیدگاه را در جامعه ایجاد می کنند که با دیدن افراد قبل از قضاوت و آنالیز کردن آن ها از روی ظاهر و استایل در درجه اول آن ها را به عنوان یک انسان ببینیم.

در ایران هنوز این سبک ها جای خود را به اندازه سایر نقاط جهان در دنیای مد و فشن باز نکرده است؛ اما فشن دیزاینرهای محدودی فعالیت خود را در این زمینه شروع کرده اند که این می تواند نشان از پذیرش سبک های ذکر شده در جامعه داشته باشد.

با تشکر از کارشناسان محترم، سرکار خانم اکرم بایه، جناب آقای بنیامین بهادرانی و سرکار خانم حسنا ناظم رعایا که در تهیه این گزارش همکاری و تجربیات ارزشمند را دریغ نداشتند.