خطرتداوم کشمکش العبادی - المالکی

با گذشت حدود 100 روز از برگزاری  انتخابات پارلمانی عراق همچنان بحث تشکیل دولت جدید و برگزاری نشست پارلمان برای تشکیل فراکسیون اکثریت پارلمانی در جریان است. هر چند علت اصلی تاخیر کنونی را می‌توان اعتراضات مطرح شده جناح‌های سیاسی درباره  نتایج نهایی اعلام شده از سوی کمیسیون مستقل انتخابات عراق ارزیابی کرد اما واقعیت آن است که طی این زمان نسبتاً طولانی جناح‌های سیاسی پیروز در انتخابات نیز در مذاکرات قبل از تشکیل جلسه اول پارلمان نتوانسته اند به توافق با یکدیگر دست پیدا کنند.با تمام این اوصاف، تایید رسمی و نهایی نتایج انتخابات پارلمانی از سوی دادگاه فدرال عراق در 28 مرداد  را می‌توان رخدادی مهم و قابل توجه برای زمینه سازی جهت تشکیل سریع کابینه و شروع به کار دولت ارزیابی کرد. زمانی این موضوع جدی‌تر به نظر می‌رسد که حیدر العبادی نخست‌وزیر و فواد معصوم رئیس‌جمهوری عراق، بر ضرورت تشکیل سریع اولین نشست پارلمانی برای تعیین رئیس پارلمان و رئیس‌جمهوری جدید و اجرایی شدن روند مدون در قانون اساسی برای تشکیل کابینه دولت جدید، تاکید کرده‌اند.در راستای ایجاد دولت جدید نیز متعاقب تایید نتایج انتخابات از سوی دادگاه فدرال، رهبران چهار لیست انتخاباتی سائرون به رهبری مقتدی صدر، النصر به رهبری حیدر العبادی، الحکمة به رهبری عمار حکیم و الوطنیه به رهبری ایاد علاوی هفته گذشته نشستی مشترک را در هتل بابل بغداد برگزار کردند و بر اساس بیانیه مشترک پایانی این نشست، آن‌ها برای ایجاد هسته اولیه و اصلی فراکسیون اکثریت پارلمانی به توافق رسیدند.در ابتدای امر برگزاری این نشست و حصول توافق میان این جریان‌های سیاسی برای ایجاد دولت جدید در عراق را می‌توان امری مثبت ارزیابی کرد اما در سوی دیگر معمای ایجاد فراکسیون اکثریت پارلمانی، شاهد ایجاد قطب بندی دیگری هستیم که تلاش برای تشکیل آن از سوی دفتر اطلاع رسانی نوری‌المالکی نخست‌وزیر سابق و معاون فعلی رئیس‌جمهوری عراق بود. بر اساس اعلام دفتر نوری المالکی رهبر ائتلاف دولت قانون، گفت و گوهایی میان ائتلاف‌ فتح به رهبری هادی العامری و دولت قانون به رهبری نوری المالکی و دو حزب اصلی برنده انتخابات پارلمانی عراق در اقلیم کردستان یعنی حزب دموکرات کردستان عراق (pdk) به رهبری مسعود بارزانی و حزب اتحادیه میهنی کردستان (puk) به رهبری کوسرت رسول علی انجام گرفته است.با نظر به این معادلات سیاسی در عرصه سیاسی عراق، اکنون به نظر می‌رسد فضای سیاسی بعد از انتخابات پارلمانی این کشور،در مسیر نوعی دو قطبی یا بلوک‌بندی تقابلی میان دو چهره شاخص حزب الدعوه یعنی نوری المالکی و حیدر العبادی قرار گرفته است. هر چند با احتیاط می‌توان از این فرضیه سخن به میان آورد؛ زیرا تاکنون هیچ‌گونه اظهارنظر رسمی درباره این بلوک‌بندی مطرح نشده است. امااکنون می‌توان گفت که فضای سیاسی عراق به گونه‌ای است که دستیابی هر یک از این دو بلوک احتمالی ممکن و قابل تحقق به نظر می‌رسد و در این بین این احزاب کردی و اعراب سنی هستند که می‌توانند بیشترین نقش را ایفا کنند. اما در میانه این مباحث این نکته قابل تامل است که قطب‌بندی کنونی میان جریان‌های سیاسی پیروز در انتخابات، تا چه اندازه می‌تواند در راستای منافع ملت عراق باشد؟ همچنین، این پرسش نیز قابل طرح است که ورود جناح‌های سیاسی عراقی به ویژه شیعیان به دوگانه رقابت سیاسی در پارلمان و دولت در راستای منافع کدام جریان‌هاست؟در پاسخ به این پرسش‌ها توجه به این مسئله ضروری است که در مقطع کنونی شکل‌گیری نوعی رقابت و دوقطبی در عرصه پارلمان و دولت هرچند بر روی کاغذ  قابل اجراست اما در عرصه معادلات عینی تحقق این امر بسیار دشوار خواهد بود؛ زیرا در صورت موفقیت هریک از جناح‌های مذکور، این مسئله به شکل جدی مطرح می‌شود که آیا جناح دیگر حاضر به ایفای نقش اپوزیسیون خواهد بود یا خیر؟ واقعیت این است که امکان پذیرش نقش اپوزیسیون قدرت در فضای کنونی عراق برای جناح‌های برنده در انتخابات تا حدودی دشوار بوده و ایجاد فشار برای اجرایی کردن چنین امری، می‌تواند بحران سازی بزرگ در فضای سیاسی عراق را در پی داشته باشد و حتی منجر به تعطیلی دولت شود. نتایج انتخابات پارلمانی نشان داد که جریان‌های سیاسی ضدآمریکایی از سوی شهروندان عراقی مورد بیشترین اقبال قرار گرفته‌اند. در نتیجه واشنگتن که خود را بازنده اصلی صحنه سیاسی عراق می‌ بیند تلاش دارد از هر طریق ممکن، مانع از ایجاد دولتی ضدآمریکایی شود و تنها راه‌حل ممکن برای آن‌ها ایجاد دوقطبی میان جریان های سیاسی عراقی، به ویژه میان ائتلاف سائرون به رهبری مقتدی صدر و هم‌پیمانی فتح به رهبری هادی‌العامری بود که در مقام جریان‌های اصلی ضد آمریکایی به ترتیب با 53 و 48 کرسی بیشترین رای را در انتخابات کسب کرده بودند. در نتیجه به نظر می‌رسد شایدبهترین سناریوی ممکن ایجاد ائتلافی در پارلمان باشد که در قالب آن تمامی جناح‌ها و احزاب سیاسی فارغ از وابستگی‌ها و تعلقات فرقه‌ای، توسعه و بهبود وضعیت عراق را در مقام هدف ملی واحد مورد توجه قرار دهند.