تونل‌های مدرن حماس

حماس زیرساخت‌های ارتباطی «ضد اسرائیل» را در شبکه گسترده تونل‌های خود ایجاد کرده است. گفته می‌شود که ده‌ها کیلومتر کابل با محافظ الکترومغناطیسی قوی برای جلوگیری از تشخیص و رهگیری سیگنال‌ها گذاشته شده است.

این تجهیزات که در مدرن‌ترین تونل‌ها نصب شده‌اند، در مکان‌های بسیار عمیق قرار گرفته‌اند و تقریبا به‌طور کامل در برابر اسرائیلی‌ها ایمن است. کابل‌ها حداقل مقدار تابش الکترومغناطیسی را ساطع می‌کنند و عمق زیاد آن در ۲۰متری زمین، در عمل از تشخیص و رهگیری سیگنال جلوگیری می‌کند.

مقام‌های آمریکایی روز شنبه گفتند که تصمیم آشکار اسرائیل برای توقف «حمله تمام‌عیار زمینی» (invasion: حمله به قصد اشغال) به نوار غزه و در عوض انجام «تهاجم زمینی محدودتر» (incursion: حمله محدود که لزوما با اشغال همراه نیست)، با پیشنهاد‌هایی همسو است که وزیر دفاع ایالات متحده، لوید آستین اخیرا به همتایان اسرائیلی خود ارائه کرد.

مقام‌های دولت بایدن اعلام کردند که گفتن اینکه اسرائیل در نهایت چه خواهد کرد، دشوار است؛ زیرا افزایش حملات هوایی و گسترش تهاجم زمینی در سه روز گذشته نشان‌دهنده موضع تهاجمی‌تر اسرائیل است. «اریک اشمیت» در گزارش ۲۸ اکتبر در نیویورک‌تایمز نوشت، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل شامگاه شنبه (۶ آبان) گفت که نیرو‌های اسرائیلی روز جمعه (۵ آبان) برای آغاز «مرحله دوم جنگ» وارد نوار غزه شده‌اند؛ اما او این اقدام را «حمله» (invasion) توصیف نکرد. مقام‌های نظامی اوایل روز شنبه گفتند که سربازان اسرائیلی به بخش شمالی غزه حمله کردند و تا عصر شنبه در آنجا باقی ماندند.

مقام‌های آمریکایی روز شنبه گفتند که تاکنون، تهاجم نیرو‌های زمینی اسرائیل به غزه کوچک‌تر و متمرکزتر از آن چیزی بود که مقام‌های نظامی اسرائیل در ابتدا برای آستین و دیگر مقام‌های ارشد نظامی ایالات متحده توصیف کرده بودند. در واقع، طرح‌های اولیه حمله اسرائیل، مقام‌های آمریکایی را نگران کرد.

آمریکایی‌ها ابراز نگرانی کردند که همتایان اسرائیلی شان اهداف نظامی قابل دستیابی ندارند و ارتش اسرائیل هنوز آماده انجام یک حمله زمینی نیست. آستین در مکالمه تلفنی با همتای اسرائیلی خود، یوآو گالانت، بر لزوم بررسی دقیق چگونگی حمله زمینی نیرو‌های اسرائیلی به غزه، جایی که حماس شبکه پیچیده تونل‌ها را در زیر مناطق پرجمعیت نگه می‌دارد، تاکید کرده است. یک مقام آمریکایی که خواست نامش فاش نشود، گفت که اسرائیلی‌ها پس از تلاش هماهنگ آستین و دیگر مقام‌ها، طرح خود را بهبود و اصلاح کردند.

با این حال، مقام‌های دولت بایدن تاکید کردند که ایالات متحده به اسرائیل نگفته است که چه کاری انجام دهد و همچنان از حمله زمینی حمایت می‌کنند. مقام‌های آمریکایی می‌گویند عوامل دیگری که به احتمال زیاد بر برنامه‌ریزی جنگ اسرائیل تاثیر گذاشته است، تاثیر احتمالی بر مذاکرات بر سر گروگان‌ها و این واقعیت است که رهبران سیاسی و نظامی اسرائیل درباره «چگونگی»، «زمان» و حتی اینکه «آیا حمله کنند یا خیر»، اختلاف نظر دارند.

اما مقام‌های فعلی و سابق پنتاگون و همچنین فرماندهان سابق آمریکایی که عملیات نظامی شهری را انجام داده‌اند، روز شنبه گفتند که به نظر می‌رسد اسرائیل در حال انجام یک «عملیات مرحله‌ای» است. بر همین اساس، واحد‌های شناسایی کوچک‌تر به سمت غزه پیشروی می‌کنند تا مبارزان حماس را شناسایی و موقعیت‌یابی کنند، با آن‌ها درگیر شوند و آسیب‌پذیری‌های آن‌ها را شناسایی کنند.

«میک مولروی» یکی از مقام‌ها ارشد سابق سیاست خاورمیانه در پنتاگون و یک افسر بازنشسته سی‌آی‌ای می‌گوید: «هنگامی که اسرائیلی‌ها نقاط ضعف، درز‌ها و شکاف‌ها را کشف کنند، نیروی تهاجمی اصلی را وارد می‌کنند.» «فردریک بی. هاجز» ژنرال بازنشسته سه ستاره ارتش که در عراق خدمت می‌کرد، گفت که این تاکتیک همچنین به نظر می‌رسد راهی برای نیرو‌های اسرائیلی به‌منظور «کاهش یا محدود کردن تلفات و همچنین خسارات جانبی» به ساختمان‌ها باشد.

تونل‌های آسیب‌ناپذیر و ایمن

«زوران کوسواچ» هم در گزارش ۲۸ اکتبر در الجزیره نوشت، حمله ترکیبی قوی اسرائیل به غزه که از جمعه‌شب آغاز شد و تا روز شنبه ادامه یافت، هنوز مشخص نیست که آیا اولین گام در حرکت بزرگی است که اسرائیل اعلام کرده یا فقط یک بررسی دیگر برای آزمودن مقاومت فلسطین است.

ارتش اسرائیل چهارشنبه و پنج‌شنبه‌شب دو «یورش زمینی» (attack: تلاش برای کسب، تغییر، نابودی، از میان برداشتن، کاشتن یا کشف اطلاعات بدون دسترسی یا اجازه مجاز) با دامنه محدود انجام داد و ویدئو‌هایی را برای استفاده از آن‌ها در تبلیغات منتشر کرد.

در هر دو مورد، آن‌ها قبل از طلوع فجر به سمت اسرائیل عقب‌نشینی کردند. به نظر می‌رسد یورشی که هنوز ادامه دارد، «یورش بزرگ» نیست. اما به‌عنوان گسترش آشکار دو تهاجم قبلی به غزه، ممکن است زمینه‌سازی برای یک «تجاوز همه‌جانبه» (offensive) باشد.

گزارش‌های روز شنبه از غزه ممکن است آخرین گزارش‌هایی باشد که از طریق شبکه‌های تلفن همراه و اینترنت زمینی منتشر شده است. نیرو‌های اسرائیلی به زیرساخت‌های مخابراتی ضربه زدند و غزه اکنون تقریبا در خاموشی کامل ارتباطات قرار دارد. تنها راه برای رساندن اطلاعات به جهان، تعداد کمی از تلفن‌های ماهواره‌ای باقی‌مانده است؛ اما آن‌ها می‌توانند در هر زمانی مورد هدف قرار گیرند.

هواپیما‌های جنگ الکترونیک اختصاصی نیروی هوایی اسرائیل می‌توانند هر وسیله‌ای را که با ماهواره‌های ارتباطی در مدار پایین مبادله می‌کند، مشخص کنند و با موشک‌های مرگبار هوا به زمین دست به حمله علیه آن بزنند.

این تکنیک چندان جدید نیست: برای اولین‌بار توسط روس‌ها در سال ۱۹۹۶ برای ترور «جوخار دودایف»، رئیس‌جمهور چچن استفاده شد؛ درحالی‌که از تلفن ماهواره‌ای استفاده می‌کرد. اسرائیلی‌ها سابقه طولانی قتل‌های هدفمند با استفاده از تلفن‌ها برای شناسایی و مکان‌یابی هدف را دارند.

یکی از اولین قربانیان این تکنیک «یحیی عیاش» رهبر حماس بود که در همان سالی کشته شد که دودایف هدف قرار گرفت و کشته شد. با این حال، تخریب راه‌های ارتباطی و استفاده از اقدامات متقابل الکترونیکی برای مسدود کردن خطوط عمومی باقی‌مانده، آسیبی به جنگجویان حماس که با دانستن تاکتیک‌ها و توانایی‌های اسرائیل، برای این اقدام آماده شده‌اند، نخواهد رساند.

منابع فلسطینی مدعی هستند که حماس زیرساخت‌های ارتباطی «ضد اسرائیل» را در شبکه گسترده تونل‌های خود در زیر نوار غزه نصب کرده است.

گفته می‌شود که ده‌ها کیلومتر کابل با محافظ الکترومغناطیسی قوی برای جلوگیری از تشخیص و رهگیری سیگنال‌ها گذاشته است. این تجهیزات که در مدرن‌ترین تونل‌ها نصب شده‌اند، در مکان‌های بسیار عمیق قرار گرفته‌اند و تقریبا به‌طور کامل در برابر اسرائیلی‌های کنجکاو ایمن هستند.

کابل‌ها حداقل مقدار تابش الکترومغناطیسی را ساطع می‌کنند و عمق زیاد آن که تقریبا در ۲۰ متری زیر زمین قرار گرفته‌اند، در عمل از تشخیص و رهگیری سیگنال جلوگیری می‌کند. این ابزار‌های ارتباطی جدید و امن ممکن است توضیح دهند که چگونه حماس موفق شد برنامه‌های خود را برای حمله ۷ اکتبر مخفی نگه دارد.

روز شنبه، یوآو گالانت، وزیر دفاع اسرائیل اعتراف کرد که نیرو‌های وی به‌طور خاص این تونل‌ها را هدف قرار داده‌اند. اسرائیل مدعی شد که بیش از ۱۵۰ هدف زیرزمینی را هدف قرار داده است؛ اما این ادعا را نمی‌شود به آسانی باور کرد. شاید ۱۵۰ تونل به هم پیوسته وجود داشته باشد.

از زمانی که حماس برای اولین‌بار جنگ زیرزمینی را آغاز کرد، تونل‌های آن از گودال‌های بدوی اولیه به عمق چندین متر منتقل شده و به سازه‌های پیچیده، مهندسی‌شده و با پوشش بتنی تبدیل شده‌اند که طبق گزارش‌ها تا عمق ۲۰ متری (۶۶ فوت) زیر سطح قرار دارند. دلایل این عمق زیاد -شاهکاری که نیاز به تلاش مهندسی قابل توجه و استفاده از نیروی انسانی دارد - عبور از زیر موانع مرزی اسرائیل است، از جمله دیوار‌های بتنی بلند که تا عمق هشت متر (۲۶ فوت) زیر سطح امتداد دارند.

دوراهی عربی-ایرانی

حمله حماس و جنگ اسرائیل به غزه نیز دولت‌های منطقه را در موقعیت‌های دشواری قرار داده است. از یکسو، ایالات متحده متحدان عرب خود را که تعدادی از آن‌ها روابط خود را با اسرائیل عادی کرده بودند، تحت فشار قرار داده است تا حماس را محکوم کنند. تنها امارات متحده عربی و بحرین چنین اظهاراتی را صادر کردند.

از سوی دیگر، کشتار بی‌رویه غیرنظامیان فلسطینی توسط اسرائیل خشم افکار عمومی عرب را برانگیخته و دولت‌های عربی را نیز تحت فشار قرار داده است تا در همبستگی با فلسطینی‌ها اقدام کنند.

در حال حاضر نشانه‌هایی وجود دارد که فشار افکار عمومی رهبران عرب را به سمت مخالفت با خواسته‌های ایالات متحده سوق می‌دهد. کشتار در بیمارستان باپتیست الاهلی در ۱۷ اکتبر محکومیت شدید کشور‌های عربی از جمله امارات و بحرین را به دنبال داشت.

در اجلاس صلح قاهره در ۲۱ اکتبر، ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن که کشورش در سال ۱۹۹۴ پیمان صلحی را با اسرائیل امضا کرد، قوی‌ترین سخنرانی خود را تاکنون در محکومیت سیاست‌های اسرائیل ایراد کرد. در جلسه شورای امنیت سازمان ملل در ۲۴ اکتبر برای بحث درباره وضعیت غزه، وزرای خارجه مصر، اردن و عربستان سعودی - همگی متحدان نزدیک ایالات متحده - به‌شدت اسرائیل را محکوم کردند و خواستار آتش‌بس فوری شدند.

یک روز بعد، امارات به همراه چین و روسیه قطعنامه ایالات متحده را که خواستار توقف درگیری نبود، وتو کردند. در حال حاضر، دولت‌های عربی طرفدار ایالات متحده به لفاظی‌های شدید برای فرونشاندن خشم عمومی متوسل می‌شوند. اما اگر اسرائیل به حمله مرگبار خود به غزه ادامه دهد، سخنان کافی نخواهد بود؛ آن‌ها باید به معکوس کردن عادی‌سازی با اسرائیل اقدام کنند که می‌تواند آمریکا را خشمگین کند.

عدم اقدام رهبران عرب برای حمایت از فلسطینی‌ها می‌تواند به موج جدیدی از بی‌ثباتی منطقه‌ای منجر شود. افکار عمومی عرب در حال حاضر از سیاست‌های اقتصادی شکست‌خورده خشمگین شده‌اند و کشتار بی‌رویه فلسطینی‌ها خشم آن‌ها را بیشتر خواهد کرد. ایران نیز در موقعیت دشواری قرار گرفته است؛ البته به دلایل مختلف. مقام‌های ایرانی حمله ۷ اکتبر حماس را ستودند؛ اما هرگونه دخالت در آن را رد کردند.

تهران با دقت تلاش می‌کند تا وارد رویارویی مستقیم با اسرائیل یا متحدش، آمریکا نشود و در عین حال از حماس حمایت کند. اسرائیل اعلام کرده که هدف از جنگ علیه غزه، متلاشی کردن گروه مقاومت فلسطینی است و این یعنی تغییر رژیم در نوار غزه. این به آن معناست که تهران ممکن است یک متحد مهم در منطقه را از دست بدهد؛ بنابراین این کشور با انتخاب دشواری بین دست روی دست گذاشتن و تماشای تضعیف یا حذف حماس توسط اسرائیل یا تشویق حزب‌الله برای ورود به معارضه و اعمال فشار بر اسرائیل در شمال روبه‌رو است که می‌تواند عواقب سنگینی برای متحدش داشته باشد. ورود حزب‌الله می‌تواند باعث بی‌ثباتی در لبنان شود که به نفع ایران نیست.

آخرین خبر‌ها از غزه

«لیندال رولاندز»، «حمزه محمد» و دیگران در گزارشی با اشاره به آخرین تحولات غزه (تا لحظه نگارش این گزارش) نوشتند، ارتباطات تلفنی و موبایلی در غزه به تدریج در حال احیا شدن است. این در حالی است که مقام‌های سازمان ملل هم خواستار آتش‌بس و «پایان دادن به این کابوس برای مردم غزه» شدند.

نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل هم اعلام کرد که نبرد در غزه «طولانی و دشوار» خواهد بود و از «مرحله بعدی» در جنگ خبر داد. به نوشته گزارشگران الجزیره، حدود ۸ هزار و اندی فلسطینی هم تاکنون جان خود را از دست داده‌اند. رئیس سازمان بهداشت جهانی هم اعلام کرد که گزارش‌ها از صلیب سرخ فلسطین درباره هشدار اسرائیل برای تخلیه بیمارستان القدس «نگرانی‌های عمیقی» را برانگیخته است.

این جنگ یک جنبه مهم دیگر هم داشته است: کودکان. ازجمعیت ۲.۳ میلیونی غزه، بیش از نیمی از آن‌ها کودک محسوب می‌شوند. به نوشته الجزیره، این کودکان همواره در استرس و اضطراب ناشی از بمباران به سر می‌برند. تقریبا ۴۰ درصد از ۸ هزار کشته فلسطینی کودکان بوده‌اند.

این جنگ روح و روان کودکان را جریحه‌دار کرده و این زخم تا سال‌های سال همراه آن‌ها خواهد بود. «پزشکان بدون مرز» هم خواستار توقف فوری جنگ شدند و گفتند: «شمال غزه در حال تبدیل شدن به تلی از خاک است؛ درحالی‌که کل نوار در حال آسیب دیدن است و غیرنظامیان جایی برای پناه گرفتن ندارند.» «ویویک شانکار» در گزارش ۲۹ اکتبر در نیویورک‌تایمز نوشت که ارتش اسرائیل دیروز یکشنبه اعلام کرد که «عملیات خود را گسترش خواهد داد» و از غیرنظامیان خواست که به سوی جنوب حرکت کنند. ارتش اسرائیل آمار دقیقی از تعداد سربازانی که به غزه ورود کردند ارائه نداد؛ اما افزود که این حمله چند مرحله خواهد داشت.

ارتش اسرائیل با اعلام هدف قرار دادن ۴۵۰ موضع حماس افزود که «نیرو‌ها به گسترش فعالیت‌های زمینی ادامه خواهند داد.» در عین حال، تظاهراتی در برخی کشور‌های جهان به نفع مردم غزه برگزار شد. در خیابان‌های بروکلین صد‌ها فلسطینی از دولت آمریکا خواستند تا به حملات اسرائیل به غزه خاتمه دهد.

از سوی دیگر، در بریتانیا و ترکیه هم تظاهرات گسترده‌ای درگرفت. در ترکیه اردوغان، با خطاب قرار دادن نتانیاهو، اسرائیل را «جنایتکار جنگی» نامید؛ درحالی‌که معترضان پرچم فلسطین را بالا گرفته و به اهتزاز در آورده بودند. به دنبال این اقدام، اسرائیل تمام کادر دیپلماتیک خود را از ترکیه فراخواند و مقام‌های این رژیم اعلام کردند که وقت بازنگری در روابطشان با ترکیه رسیده است.