سازمان های مردم نهاد خراسان جنوبی و چالش های پیش رو

گاه که دست ها از همه جا کوتاه می شود و دستگیری  نمی یابند یا درها را به روی خود بسته می بینند دست هایی از جنس سخاوت و امدادهای مردمی به مددشان می آید تا کمی از آلام و دردهایشان بکاهد.باید از این نهاد ها و سازمان ها به عنوان حامیان جامعه دردمندان یاد کرد ، برخی می خواهند گمنام بمانند اما با وجود این، آن چه را به سرپنجه خویش به دست آورده اند با آن هایی که ندارند تقسیم  می کنند یا به سمن ها و نهادهایی می سپارند که مردم به آن ها اعتماد دارند تا گرهی از مشکلات دردمندان واقعی و حقیقی باز شود.در این اثنا آن چه درباره این سازمان های مردم نهاد مورد غفلت واقع شده این است که آن ها با چه مسائل و مشکلاتی دست و پنجه نرم می کنند و چه خواسته هایی دارند؟
رسمیت نداریم
مدیر عامل موسسه خیریه دختران ولی عصر(عج) بیرجند به این موضوع اشاره می کند که در سازمان های مردم نهاد تامین هر آن چه نیاز دارند بر عهده خودشان است و اگرچه باید قانونمند حرکت کنند اما دنباله روی برنامه های دولت نیستند.مشکلی که «فاطمه صغری آمالی» از آن به عنوان مدیر یک سازمان مردم نهاد گلایه دارد این است که سمن های مردمی در کشور چندان به رسمیت شناخته نمی شوند هر چند دو مرتبه لایحه هایی برای به رسمیت شناختن سازمان های مردم نهاد به مجلس شورای اسلامی رفته است اما معلوم نیست چرا نمایندگان به آن رای نمی دهند و مصوب نمی شود که همین تعلل برخی از سازمان های مردم نهاد را دچار چالش کرده است.به گفته وی، براساس اعتماد سازی انجام شده با مردم  این سازمان در زمینه تامین هزینه مالی برای نگهداری از دختران بی سرپرست، بد سرپرست و بی بضاعت مشکلی ندارد اما چون این افراد در خانواده های خود خیلی سختی کشیده اند نیاز دارند تا برای مدتی در مکانی که برای آن ها در نظر گرفته شده است احساس آسایش و آرامش کنند به طوری که دوست نداریم روی تخت هایی بخوابند که حالت تخت سربازی دارد یا  همیشه به دنبال جذب کمک هایی باشیم که به جای این که صرف امور تربیتی و رفاهی آن ها شود، صرف هزینه های تعمیر و تجهیز مکان و امکانات آن باشیم.گلایه وی از این است که چون موسسه خیریه دختران ولی عصر(عج) از استانداری خراسان جنوبی مجوز فعالیت دریافت کرده است زمینی برای احداث ساختمانی درخورشأن این دختران زجر کشیده در اختیارشان قرار نمی گیرد.«آملی» به موفقیت هایی که موسسه در این زمینه داشته است اشاره می کند و با گلایه از این که برخی مسئولان درک لازم را از وظیفه سازمان های مردم نهاد ندارند،می گوید: به جای این که بیشتر از این سازمان ها حمایت کنند گاهی مسئولان سازمان مجبورند ساعت ها پشت در اتاق برخی مسئولان بمانند تا پاسخ دریافت کنند که گاهی هم دست خالی برمی گردند.
غفلت از امداد رسانی آموزش عالی
مدیر عامل بنیاد حامیان دانشگاه بیرجند نیز حوزه فعالیت این سازمان مردم نهاد را در زمینه های کمک های سخت افزاری و نرم افزاری برای کمک به دانشجویان این مرکز آموزش عالی اعلام می کند و می گوید: بیشتر فعالیت هایی که این سازمان انجام داده است به حوزه عملیاتی شدن فعالیت های عمرانی در زمینه ساخت و ساز برای احداث خوابگاه، آزمایشگاه و مرکز پیشگیری و درمان برمی گردد.به علاوه این سازمان در زمینه امور معیشتی، تغذیه دانشجویان نیازمند و مستعد، اهدای کمک بلاعوض قرض الحسنه برای انجام طرح های پژوهشی و درسی دانشجویان به جامعه هدف امداد رسانی می کند.به گفته «محمد حسین سالاری» آن چه در حوزه امدادرسانی آموزش عالی تاکنون مغفول مانده، این است که چون به این حوزه از منظر کالای لوکس نگریسته می شود، کمتر شاهد حضور واقفان و خیران در دانشگاه ها هستیم و هر چند در گذشته وقف هایی که انجام می شد به این حوزه نیز برمی گشت اما در دوره های اخیر حوزه آموزش عالی از دید خیران و واقفان دوره مانده است. از دید وی برای تغییر نگاه ها باید فرهنگ سازی های لازم انجام شود تا عموم مردم به این فضاها و مراکز نگاه خیرانه تری داشته باشند.همچنین لازم است در حوزه مباحث اداری با توجه به نیت خیرخواهانه ای که سازمان های مردم نهاد دنبال می کنند ، روند اجرایی کارهای آن در مسیر های قانونی با سهولت بیشتری انجام شود.دیگر این که سازمان های مردم نهاد نمی توانند بدون حمایت بخش های دولتی و خصوصی به کارشان ادامه دهند که با وضع قوانین مناسب می توان آن ها را به اهدافشان نزدیک تر کرد.
دو دستگی در فعالیت نهادهای حمایتی دولتی و غیر دولتی
بیست و پنجمین نمایندگی بنیاد خیریه بین المللی کودک ایران در خراسان جنوبی راه اندازی شد تا برای حمایت از دانش آموزان مستعد نیازمند ورود کند.آن طور که مسئول خیریه بنیاد بین المللی کودک خراسان جنوبی می گوید: این سازمان مردم نهاد چون مجوز فعالیت اش را از وزارت کشور دریافت کرده است در استان مشکلی از نظر نهادها و دستگاه های نظارتی ندارد.دکتر«ناصر ولی پور مطلق» می افزاید : از نهادهای حمایتی مربوط به حوزه فعالیت این سازمان مردم نهاد از جمله کمیته امداد امام خمینی(ره) چند مرتبه خواسته شده تا فهرست دانش آموزان بدون حامی را در اختیار قرار دهند اما هنوز این کار انجام نشده است، هر چند بنیاد کودک نیز با دراختیار گذاشتن این فهرست به طور حتم روند شناسایی و تایید نیازمندی های خانواده های معرفی شده را طی خواهد کرد.وی با انتقاد از وجود دو دستگی در فعالیت هایی که نهادهای حمایتی دولتی و غیر دولتی در کشور ارائه می دهند می افزاید: شاید سازمان های مردم نهادی مانند بنیاد بین المللی کودک قدرت مالی کمیته امداد را نداشته باشند اما از نظر نیروی انسانی به صورت افتخاری با سمن بین المللی همکاری دارند و به واسطه تخصصی عمل کردن و این که به حوزه های معضلات اجتماعی ورود می‌کنند به طور مشخص تفاوت هایی با سیستم های دولتی دارند.وی پیشنهاد می دهد اگر قرار است بخشی ، حوزه های امدادی و خیریه را مدیریت کند، بهتر است این بخش به سازمان های مردمی سپرده شود چون می توان از قابلیت های بالقوه مردم با جلب نظر آن ها یعنی سپردن مدیریت به خود آن ها استفاده کرد.
موازی کاری موسسه های خیریه
به گفته وی، یکی از آفات بزرگ برخی موسسه های خیریه این است که در یک حوزه چندین موسسه فعالیت می کنند که به موازی کاری می انجامد.علاوه بر این مجوزهای این موسسه ها را نیز یک دستگاه صادر نمی کند و دستگاه های متعددی مجری صدور مجوزها هستند و دلیل آن هم این است که هیچ دبیرخانه متمرکزی در حوزه فعالیت امدادی سازمان های مردم نهاد وجود ندارد.مشکل دیگری که دراین حوزه وجود دارد این است که شهرداری ها موظف اند یک ماه بیلبوردهای تبلیغاتی خود را به تبلیغات امور خیریه اختصاص دهند. هر چند شهرداری بیرجند در این زمینه با بنیاد کودک همکاری داشته اما هنوز استفاده اش به یک ماه نرسیده است درحالی که در حوزه کاهش معضلات اجتماعی اگر قدم کوچکی هم برداشته شود انتفاع آن به همه بخش ها از جمله شهرداری خواهد رسید.
روند صعودی هزینه ها
مسئول انجمن حمایت از بیماران کلیوی خراسان جنوبی نیز گلایه اش از این است که با روند رو به رشد مسائل و مشکلات، به همان نسبت بر تعداد نیازها و آمار افرادی که نیازمند کمک در این حوزه هستند، افزوده می شود. وی نرخ رشد بیماران کلیوی در این استان را بیش از 14 درصد و هم خوان با نرخ رشد کشوری می داند به طوری که هر سال با تعداد زیادی بیمار جدید کلیوی مواجه هستیم.به گفته «هادی دهقانی» هر قدر بر تعداد افراد بیمار این حوزه افزوده می شود نیاز آن ها به مراکز درمانی، تجهیزات پزشکی و... بیشتر خواهد شد و به همان نسبت نیز هزینه های آن ها روند صعودی به خود می گیرد.علاوه بر این هرچند برابر پروتکل های وزارت بهداشت ، درمان و آموزش و پرورش تا حدود 90 درصد داروهای بیماران کلیوی به دلیل این که جزو بیماران خاص قرار می گیرند رایگان است اما این بیماران از پس پرداخت همان 10 درصد باقی مانده نیازهای خویش بر نمی آیند که سازمان های مردم نهادی مانند انجمن حمایت از بیماران کلیوی آن را تامین می کنند.موضوعی که به گفته وی بیشتر بیماران کلیوی را در زمینه تامین هزینه ها آزار می دهد، به رفت و آمد آن ها برای دیالیز برمی‌گردد که باید یک روز در میان انجام دهند و گاهی تامین این هزینه ها برای این بیماران بسیار دشوار و بار مضاعفی بر دوش خانواده هاست.وی بیشترین بار تحمیل شده به بیماران دیالیزی را به واسطه داروهایی می داند که در کنار انجام دیالیز برای آن ها تجویز می شود و با توجه به تحریم ایران بیشتر سازمان های بیمه گر، پرداخت هزینه برخی داروها را قبول ندارند و مریض باید به صورت آزاد آن را تهیه کند.
مشکل در۲بخش
کانون هموفیلی خراسان جنوبی هم سال 82 زیر نظر سازمان هموفیلی ایران تاسیس شد و در دو شاخه خدمات حمایتی و درمانی در حال فعالیت است که خدمات درمانی آن شامل تامین دارو، فاکتور، فعالیت های پزشکی، آزمایش ها، کنترل عفونت های منتقل شونده از خون و دندان پزشکی و خدمات حمایتی آن در زمینه اشتغال، مسکن، هزینه های رفت و آمد و... است.به گفته مسئول انجمن حمایت از بیماران هموفیلی خراسان جنوبی در ابتدای تاسیس این انجمن 35 بیمار زیرپوشش بودند که 135 بیمار در این استان شناسایی شده اند و همه آن هاتحت نظر هستند.به گفته دکتر«مسعود ضیایی» خدمات درمانی این بیماران زیر نظر دانشگاه علوم پزشکی و فعالیت های حمایتی نیز با کمک های مردمی انجام می شود.وی مشکلات این انجمن را هم مربوط به دو بخش حمایتی و درمانی می داند که در بخش حمایتی بیشترین مشکل بیماران هموفیلی به دلیل خون ریزی هایی که دارند به موضوع اشتغال برمی گردد زیرا این بیماران به واسطه شرایط خاصی که دارند برای ادامه تحصیل و کار با مشکل مواجه اند به طوری که همین مشکلات سبب شده تا این بیماران نتوانند ازدواج کنند.علاوه براین برای مراجعه به مراکز درمانی نیاز به هزینه رفت و آمد دارند زیرا مراکز درمانی محدودی در استان وجود دارد که می توانند از خدمات آن استفاده کنند.
همچنین به واسطه کمک های مردمی در زمینه پرداخت فاکتورهای دارویی آن ها مشکلی نداشتیم اما چون هزینه خدمات دندان پزشکی زیاد است بیشتر بیماران از پس تامین هزینه های آن برنمی آیند.مسئول این خیریه به تجهیز خانه اهدایی که کانون هموفیلی در آن مستقر است اشاره می کند و می افزاید : یک سری کارگاه خیاطی نیز در این مرکز برای کمک به هزینه این بیماران و کلاس های آموزشی با کمک خیران و یاوران آموزشی به منظور کمک به وضعیت تحصیلی دانش آموزان هموفیلی راه اندازی شده است .مدیرعامل انجمن ام. اس استان نیز از این که انجمن، منابع مالی چندانی ندارد تا به بیماران عضو این انجمن کمک کند، گلایه می کند.عمده مشکل بیماران ام .اس که 203 نفر در استان هستند به مسائل حوزه درمان برمی گردد.به علاوه این انجمن مکان مناسبی نیز ندارد و اکنون که سر رسیده است افزایش اجاره را باید از محل کمک های مردم هزینه کرد.به گفته «سعید اصلاح» مشکل اصلی این انجمن مکان است زیرا اگر مکان متعلق به انجمن باشد می توان قسمتی از آن را به بیمارانی که برای درمان به مرکز درمانی بیرجند مراجعه می کنند و جایی برای استقرار ندارند اختصاص داد.همچنین این بیماران نیاز به دارو های خاص تزریقی دارند که بیشتر وقت ها از پس تامین هزینه های آن برنمی آیند.
چالش های ملی و استانی
نماینده سمن های استان نیز چالش هایی را که سازمان های مردم نهاد با آن مواجه اند در دو سطح ملی و استانی طبقه بندی می کند و می گوید: از نهاد قانون گذار کشور یعنی مجلس انتظار می رود هر چه سریع تر قوانین جدیدرا که از سوی دولت با حضور نمایندگان سمن های کشور تعریف شده است مصوب کند تا دیگر شاهد به هم ریختگی حوزه قانونی این سازمان ها نباشیم. سید «مصطفی حسینی» با بیان این که طی چند سال گذشته شاهد ثبات و پیشرفت سمن های کشور بوده ایم، می افزاید: پیشرفت سازمان های مردم نهاد در حوزه آسیب های اجتماعی به ویژه مبارزه با مواد مخدر چشمگیر بوده، به طوری که  ستاد مبارزه با مواد مخدر برنامه ای مشخص و مدون برای توانمند سازی سازمان های مردم نهاد ارائه کرده است.عضو هسته مشورتی توانمند سازی سازمان های مردم نهاد کشور به هم افزایی ایجاد شده بین سازمان های مردم نهاد در کشور اشاره می کند و می گوید : امروز سمن های شرقی ترین نقطه کشور با برخی از سمن های غربی ترین نقاط ایران و دیگر مناطق در ارتباط اند و یکدیگر را می شناسند و این خود نکته ای مثبت دراین حوزه است.«حسینی» به هم ریختگی صدور مجوزها را برای سازمان مردم نهاد از سوی وزارت های کشور و ورزش و جوانان ، سازمان بهزیستی و ... یادآور می شود و یکی از دغدغه های چالش برانگیز سازمان های مردم نهاد را موضوع پرداخت مالیات و حق بیمه برای اعضای داوطلب سمن ها می داند که در قانون تعریف نشده است به همین دلیل هر سازمان مردم نهادی که وارد عرصه کارآفرینی می شود دراین زمینه با مشکل مواجه است.به گفته وی اشکالی که در این زمینه وجود دارد این است که سمن ها را غیر تجاری می دانیم اما با ابراز تاسف قانون تجارت را برای آن ها اجرا می کنیم بنابراین باید در این حوزه تجدید نظر اساسی انجام شود.این چالش به حدی است که وزیر کشور نیز برای وزیر امور اقتصادی و دارایی نامه نوشته و خواستار تجدید نظر دراین زمینه شده است.به گفته وی،  خراسان جنوبی سازمان های مردم نهادی دارد  که در کشور دارای رتبه و شناخت خوبی هستند.
دست دردست هم
نکته حائز اهمیت دیگر این است که سمن های خراسان جنوبی به این نتیجه رسیده اند که امروز به تنهایی نمی توانند راه به جایی ببرند و باید فعالیت های خود را به صورت شبکه های رسمی و غیر رسمی دنبال کنند.علاوه براین اگر هم افزایی لازم بین سازمان های مردم نهاد استان رخ دهد می توان تا حدودی چالش خراسان جنوبی را نیز با مدد این سازمان ها رفع و رجوع کرد.وی چالش هایی را که سازمان های مردم نهاد خراسان جنوبی با آن مواجه اند کمبود نقدینگی و امکانات اعلام می کند و می گوید: اگر شبکه سازی این سازمان ها عملیاتی شود با انباشت نقدینگی و امکاناتی که از سوی سمن ها ایجاد می شود، می توان توسعه استان را رقم زد.همچنین در همه نقاط استان به این نتیجه رسیده اند که می توان با تشکیل موسسه های حقوقی با نام سمن ، خدمات خوبی به مردم یک منطقه یا محله ارائه داد.به اعتقاد وی اگر می خواهیم نگاه توسعه ای به خراسان جنوبی داشته باشیم چاره ای جز توجه به سازمان های مردم نهاد نداریم و باید توجه به سمن ها جزو اولویت های همه مدیران استان باشد زیرا خراسان جنوبی استان کم برخورداری است و نیاز به اشتغال به واسطه درگیری 19 ساله با خشکسالی دارد و می توان با کمک سازمان های مردم نهاد وضعیت اقتصادی استان را بهبود بخشید و کارآفرینی نیز داشت.وی این نوید را داد که سازمان های مردم نهاد استان وارد حوزه کارآفرینی شده اند و خواستار افزایش آگاهی مردم درباره این سازمان ها و توجه ویژه شهرداری ها و شورای های اسلامی به سمن های استانی شد.
نگاه مشارکتی به سمن ها
معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار خراسان جنوبی نیز چندی پیش در ششمین نشست هم اندیشی سازمان های مردم نهاد این استان گفت: امروز نگاه دولت به سمن ها نگاهی مشارکتی و دوجانبه و استانداری نیز تسهیل کننده فعالیت های جمعی است. دکتر«اسماعیلی» افزود: نگاه استانداری به اجتماعی شدن، حرکت و کمک گرفتن از مردم در همه ابعاد است و هر گاه حاکمیت به مردم رجوع کرده بدون شک موفق بوده است.رئیس هیئت نظارت بر تاسیس و فعالیت سازمان های مردم نهاد استان با بیان این که گذشت و ایثار ، روح حاکم بر سازمان های مردم نهاد را تشکیل می دهد، ادامه داد: باید بپذیریم بخش زیادی از آسیب ها و نارسایی ها، مربوط به مسائل اقتصادی است و این مهم وظیفه دولت و سازمان های مردم نهاد را برای ایجاد کارآفرینی و اشتغال دوچندان می کند.وی افزود: باید اشتغال جوانان به ویژه زوج های جوان در اولویت دستگاه ها و سمن ها قرار گیرد تا جوانان با ازدواج درگیر مشکلات نشوند. اسماعیلی از سازمان های مردم نهادی که در حوزه اشتغال جوانان فعالیت می کنند خواست از ظرفیت ها و امکانات دولت استفاده کنند تا گامی موثر در این زمینه برداشته شود.