تفاوتهای شورش در برزیل و آمریکا
منبع: Aljazeera
نویسنده: Raphael Tsavkko Garcia
مترجم: آرین پورقدیری
در 8 ژانویه، حامیان ژایر بولسونارو، رئیسجمهور سابق برزیل، به کاخ ریاستجمهوری، کنگره و دادگاه عالی این کشور هجوم بردند و خواستار کودتا برای بازگرداندن او به قدرت شدند. بهاصطلاح «بولسوناریستها» پنجرهها و مبلمان ساختمان دیوان عالی را شکستند. آنها به پشتبام ساختمان کنگره رفتند و بنری را که روی آن نوشته شده بود «مداخله» باز کردند. آثار هنری را تخریب و دزدیدند و شیشهها را شکستند. آنها در کاخ ریاستجمهوری پرسه زدند و شعارهایی در حمایت از بولسونارو سر دادند. یک پلیس را از اسبش پائین کشیده و او را به زمین زدند.
این صحنههای تکاندهنده در برازیلیا به طرز وحشتناکی شبیه به صحنههایی بود که در 6 ژانویه 2021 در ساختمان کنگره آمریکا شاهد بودیم، زمانی که مقر کنگره توسط حامیان سرسخت رئیسجمهور دونالد ترامپ مورد تهاجم قرار گرفت. شباهت بین این دو رویداد تصادفی نبود. بولسونارو از تحسینکنندگان رئیسجمهور سابق ایالات متحده است. پسر بولسونارو، ادواردو بولسونارو نوامبر گذشته برای دیدار با ترامپ به آمریکا سفر کرد. طبق گزارشها، در طول مدت حضورش در آنجا، او همچنین با مشاوران سابق ترامپ، استیون بنن و جیسون میلر، درباره گامهای احتمالی بعدی پدرش پس از شکست در مقابل رقیب چپگرای خود، لولا داسیلوا، گفتگو کرد.
درحالیکه به نظر میرسید امتناع حامیان بولسونارو از پذیرش نتایج قانونی انتخابات و تلاش آنها برای بازگرداندن رهبر محبوب خود به قدرت از طریق زور تکرار سناریویی است که تقریبا دو سال پیش در ایالات متحده انجام شد، تفاوتهای مهمی بین این دو اتفاق وجود داشت و این تفاوتها ممکن است به این معنی باشد که برزیل برای حفظ دموکراسی خود بسیار بیشتر از ایالات متحده با دردسر روبروست.
اولین و بارزترین تفاوت این است که در ایالات متحده حامیان ترامپ صرفا ساختمان کنگره را هدف قرار دادند. اما در برزیل، بولسوناریستها به دادگاه عالی نیز حمله کردند. البته این اقدام چندان تعجبآور نبود؛ زیرا بولسونارو بیشتر دوره ریاستجمهوری خود را با متهمکردن عالیترین قضات برزیل به توطئه گذراند. تفاوت دیگر و شاید مهمترین تفاوت بین حوادث آمریکا و برزیل، نحوه واکنش نیروهای امنیتی به اغتشاشگران بود. در ایالات متحده، علیرغم برخی ناکامیهای اولیه، نیروهای امنیتی بدون تردید علیه معترضان اقدام کردند و هیچگاه این ظن وجود نداشت که ارتش از خواستههای شورشیان برای کودتا علیه رئیسجمهور منتخب حمایت کند؛ اما در برزیل، تعیین اینکه نیروهای امنیتی این کشور به چه کسی وفادار هستند، بسیار دشوارتر بود. اعتراض خشونتآمیز یکشنبه در برازیلیا تعجبآور نبود. بولسوناریستها حداقل از 3 ژانویه با دهها هزار فالوور در واتساپ و کانالهای تلگرامی پستهایی در مورد تهاجم به کنگره به اشتراک گذاشتند همچنین خبر اینکه حامیان رادیکال بولسونارو در سراسر کشور اتوبوسهایی را اجاره میکردند تا به برازیلیا بروند و در اقدام خشونتآمیز ضددولتی شرکت کنند در رسانههای مجازی پیچیده بود. علیرغم همه اینها پلیس برزیل هیچ اقدامی جهت آمادهشدن برای رویارویی با اقدامات ضد دموکراتیک یکشنبه انجام نداد. بدتر از آن، تمام شواهد موجود حاکی از آن است که بخشهایی از پلیس نظامی منطقه فدرال برزیلیا و نیروهای مسلح از حملات حمایت کردند. از زمان شکست بولسونارو در انتخابات، نیروهای مسلح چشمان خود را بر بولسوناریستهایی که در برازیلیا اردو زده و خواهان کودتا بودند، بستند. در 8 ژانویه، افسران پلیس در صحنه دیده میشدند که لبخند میزنند، عکس میگیرند و با خوشحالی با کسانی که به مهمترین نهادهای دموکراتیک برزیل حمله میکنند، رفاقت میکنند.
تبانی پلیس منطقه فدرال برازیلیا و بولسوناریستها در 8 ژانویه بهقدری آشکار بود که فرماندار منطقه فدرال، ایبانیس روچا، احساس کرد که باید علنا از رئیسجمهور لولا، رزا وبر رئیس دادگاه عالی و رهبران کنگره آرتور لیرا و رودریگو پاچکو عذرخواهی کند او همچنین اندرسون تورس، وزیر امنیت عمومی منطقه فدرال برازیلیا را که قبلا بهعنوان وزیر دادگستری بولسونارو خدمت کرده بود، از سمت خود برکنار کرد.
بااینحال، این تلاش لحظه آخری فرماندار روچا جهت اثبات وفاداری خود به نهادهای دموکراتیک برزیل، برای نجات شغل او و جلوگیری از مداخله دولت فدرال در امور برازیلیا کافی نبوده است. در چند روز گذشته، دادگاه عالی تصمیم گرفت تا او را به مدت 90 روز از سمت خود برکنار کند و رئیسجمهور لولا یک نماینده فدرال را برای مراقبت از امنیت در برازیلیا برای یک دوره 30 روزه منصوب کرد.
حال، سوالی که در ذهن همه وجود دارد این است که لولا چگونه آینده دولت جوان خود را تضمین، از دموکراسی شکننده برزیل محافظت و از ناآرامیهای اجتماعی بیشتر جلوگیری میکند؟ بولسوناریستها هیچ نشانهای از عقبنشینی نشان نمیدهند. درست یک روز پس از حوادث 8 ژانویه، آنها با بهآتشکشیدن لاستیک، جادههای شلوغ سائوپائولو را مسدود کردند و سعی کردند دسترسی به پالایشگاههای نفت در ایالتهای دیگر را مسدود کنند.
بسیاری در برزیل، مانند سلسو روشا د باروس، جامعهشناس، بر این باورند که تنها گزینه لولا در مواجهه با چنین حمله بیشرمانه و مداوم نیروهای راست افراطی به دولتش، شروع گفتوگو با راستگرایان دموکراتیک که کودتا را محکوم کردند و همچنین زندانی کردن عوامل این شورش است. دولت لولا قبلا گفته بود که هر کاری را که لازم است برای شناسایی و مجازات عوامل حمله خشونتآمیز به سه رکن جمهوری برزیل، انجام خواهد داد. گفتوگو با راستگرایان که رویدادهای یکشنبه را محکوم کردند نیز احتمالا بهزودی آغاز خواهد شد؛ اما تنها زمان نشان خواهد داد که آیا این حرکتها برای ترمیم دموکراسی مخدوش شده برزیل و متحد کردن مردمی که دچار تفرقه شدهاند کافی است یا خیر. بسیاری بر این باورند که دولت لولا از این هرجومرج حتی قویتر از گذشته بیرون خواهد آمد. برای مثال، مادلین لاکسکو - روزنامهنگار - به من گفت که او معتقد است که راستگرایان برزیل اساسا با اجازهدادن به راستگرایان افراطی برای تشدید اقداماتشان، خودکشی کردند. در همین حال، مارکوس کاوالکانتی، از دانشگاه فدرال ریودوژانیرو، گفت که معتقد است که بیان یک پاسخ دموکراتیک به جنایات بولسوناریستها جذابیت سیاسی لولا را تقویت میکند. اما حتی کسانی که فکر میکنند لولا میتواند از رویدادهای یکشنبه برای تقویت و گسترش پایگاه حمایتی دولتش استفاده کند، بیتعهدی را که نیروهای امنیتی در آن روز نشان دادند، عمیقا نگرانکننده میدانند. در واقع، دولت برزیل دیگر نمیتواند به نیروهای امنیتی خود در هنگام مواجهه با حملات خشونتآمیز و ضد دموکراتیک راست افراطی تکیه کند. رشد حمایت از ایدئولوژیهای راست افراطی در ارتش و سایر نیروهای امنیتی خطر بزرگی برای آینده دموکراسی برزیل ایجاد میکند. اکنون که حقیقت آشکار است، فراتر از مجازات افراد مسئول و تلاش برای ایجاد پیوندهای جدید با راستگرایان دموکراتیک، دولت لولا نیز باید اقدامی فوری علیه تسخیر ایدئولوژیک دستگاه امنیتی قدرتمند برزیل توسط بولسونارو انجام دهد.
واقعیت این است در صورت بروز ناآرامی اجتماعی، دیگر نمیتوان به نیروهای امنیتی برزیل اعتماد کرد. این بدان معناست که کسانی که از دموکراسی حمایت میکنند باید بسیج شوند تا راههای جدیدی را برای تضمین امنیت و ثبات نهادهای دموکراتیک برزیل پیدا کنند.
