بررسی راهکارهایی برای شاد زیستن در دوران سالمندی

 زهرا تقی پور | کارشناس ارشد مرمت بناها و بافت های تاریخی:یکی از دوران های حساس و مهم زندگی انسان ها، با توجه به خصوصیات و ویژگی های خاص آن سالمندی می باشد. امروزه مسئله سالمندی در جوامع پیشرفته و همچنین جوامع در حال گذار، به عنوان یکی از مهم ترین چالش ها و مسائل بهداشت روان تلقی می گردد.این موضوع به دلیل تغییرات سریع در سبک و شیوه زندگی در قرن معاصر به وجود آمده است؛ چرا که تغییرات از خانواده گسترده به شیوه زندگی کنونی موجب گردیده است، تا این گروه از جامعه دچار مشکلات و آسیب هایی در حوزه سلامت روان گردد. سالمندان ایران امروزه از کاهش امید به زندگی در گروه همسالان خود رنج می برند. در جامعه امروز ما برخی باورهای غلط در خصوص دوره سالمندی از قبیل این که، سالمند فاقد بهره وری و از کار افتاده هست، منجر به کناره گیری، منزوی شدن، احساس نارضایتی درونی و حتی بیماری هایی مثل: افسردگی و اضطراب در سالمند می گردد، که این امر موجب کاهش اثرات مفید سالمندان در جامعه می شود. نقش سالمندان در جامعه اگر به خوبی مدیریت گردد، در حفظ و تامین بخشی از سلامت روان جامعه مفید و مطلوب خواهد بود. به طور کلی سالمندان قشری از جامعه محسوب می شوند که به دلیل رویارویی با چالش ها و مسائلی از قبیل: بیماری های مزمن، کاهش توانایی های عملکردی، تغییرات ظاهری، کاهش امنیت، نگرش های منفی اجتماعی و ... کیفیت زندگی شان تحت تاثیر قرار می گیرد. در ادامه این مطلب به بیان راهکارهایی برای تامین نیازهای سالمندی پرداخته می شود تا به دنبال رفع این نیازها دوران سالمندی همراه با شادی و نشاط باشد.

نیازهای فیزیکی

سالمندي هر چند بیماي نیست اما بار بیماري ها در آن بسیار چشمگیر است. اتخاذ یک سبک زندگی سالم حتی در سال هاي آخر عمر می تواند امید به زندگی را افزایش و بیماري و معلولیت و هزینه هاي مراقبت را کاهش می دهد. سازمان جهانی بهداشت در آوریل 1995 برنامه اي را در زمینه سالمندي و سلامت راه اندازي کرد و در آن بیش از سالمندي بر سالم پیر شدن تاکید کرد. اجراي کلیدي برنامه شامل فراهم کردن و تقویت اطلاعات پایه، نشر و تبادل اطلاعات، حمایت، طراحی و سازماندهی برنامه هاي جامعه نگر، پژوهش، آموزش و پیشبرد سیاست ها و خط مشی ها بود و هدف غایی تمام این برنامه ها، افزایش سلامت عمومی و ارتقاي کیفیت زندگی در کل زندگی به ویژه سالمندي است. استفاده از وسایل کمکی نظیر سمعک، عینک، عصا، واکر، جراحی های ترمیمی و ... در جهت تقویت توانمندی هایی در زمینه شنوایی، بینایی و حرکتی، استفاده از رژیم غذایی مناسب و حرکات ورزشی مناسب این دوران، همچنین در زمینه تقویت حافظه و تمرکز حواس، مطالعه نشریات، تماشای تلویزیون، بحث و تبادل نظر با دوستان و خانواده می تواند بحران های حاصل از بیماری های دوران سالمندی را بهبود بخشد.

نیازهای عاطفی

ایجاد روابط عاطفی باثبات از نیازهاي اساسی سالمندان است. ارتباط صمیمانه اعضا خانواده، اعم از همسر، فرزندان و نوه ها با سالمند، برنامه ریزي براي گذراندن اوقاتی شاد در کنار سالمند، مشورت با آنان در تصمیم گیري ها، مواردي هستند که فرد سالمند را به احساس آرامش و نگرش مثبت نسبت به زندگی و اطرافیان و کاهش استرس و ناامیدي سوق می دهد. بالطبع تحت چنین شرایطی، سیستم هاي دفاعی جسمی و روانی شخص سالمند توان مقاومت بیشتري را در مقابل بیماري ها و ناملایمات کسب خواهد نمود.

نیاز به استقلال

سالمندان انتظار دارند در دوران سالمندي بتوانند مدیریتی را که تاکنون براي آن ها در زندگی شان شکل گرفته است را حفظ نمایند و مدیر خود باشند. آن ها نیاز دارند به عنوان یک هویت مستقل داراي قدرت تفکر و تصمیم گیري باشد. سالمندان باید بتوانند بر اساس ایده ها و تفکرات خود تصمیمات موردنیازشان را در زندگی بگیرند. عدم احساس سربار بودن، احساس مفید بودن در خانواده و اجتماع را برای سالمندان به همراه دارد. سالمندان اعتقاد دارند که باید بتوانند مشابه هر انسانی انتظارات و توقعاتشان را برآورده نمایند و از خانواده و جامعه انتظار برآورده کردن آن را نداشته باشند در غیر این صورت احساس ناکارآمدي و باطلی خواهند نمود. همچنین استقلال مالی و برخورداري از امنیت مالی علاوه بر استقلال در زندگی و عدم احتیاج به دیگران، به عنوان یک پیش نیاز سلامتی در دوران سالمندي مورد توجه است. به ویژه براي حفظ منزلت و جایگاه اجتماعی سابق، توانایی مالی کمک می کند تا سالمند تصور مطلوب از خویشتن را شکل دهد.

نیازهای اجتماعی

باید دانست که افسردگی بیشتر در میان سالمندانی وجود دارد که تنها زندگی می کنند. براي رفع احساس بطالت و بیکاري باید برنامه هاي جمعی براي سالمندان در نظر گرفت. سالمند احتیاج به امنیت روحی و جسمی دارد؛ باید مطمئن باشد که در موقع ضرورت به کمکش خواهند شتافت و یا در موقع بیماري سریعا معالجه خواهد شد. تعامل اجتماعی، میزان حضور سالمند در اجتماع، ارتباط وی با سایر افراد جامعه و میزان مشارکت سالمند در فعالیت های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در سلامت روان آن ها بسیار موثر می باشد. برنامه ریزي صحیح و استفاده از وجود سالمندان و تجربیات آنان هم تنهایی آن ها را برطرف می‌کند و هم منبعی مفید و ارزشمند از معلومات و تجربیات در اختیار جوانان نسل بعد قرار می دهد.

نیازهای معیشتی

این نیازها شامل خوراك، پوشاك، مسکن و بهداشت است. بدیهی است غذاي سالمند باید سبک و قابل هضم باشد. مضرات استفاده از سیگار و مواد مخدر بایستی مرتبا گوشزد شود. رعایت پوشاك سالمند از نظر نوع جنس، نحوه دوخت و نظافت آن بسیار مهم است. رعایت پاره‌ اي از اصول در زمینه بهداشت فردي، شخص سالمند را از ابتلا به بسیاري از بیماری‌ها مصون می‌دارد. استحمام مرتب، شست‌و‌شوي دقیق البسه و ظروف مورد استفاده، نظارت دقیق بر نوع غذاهاي مصرفی سالمند از لحاظ چگونگی ترکیبات و حصول اطمینان از سالم بودن آن، نظافت مرتب محیط زندگی فرد سالمند و رفع آلاینده‌هاي محیطی اعم از زباله و وسایل دودزا و یا حتی آلاینده‌هاي صوتی، دور ساختن اشیا آسیب‌زا و پرخطر از محل سکونت سالمند ضروري است.

اوقات فراغت

اوقات فراغت سالمندان اهمیت زیادی دارد. این حق سالمندان است که بعد از سال ها تلاش از وقت آزاد خود برای تفریح، استراحت و فعالیت ها و سرگرمی های مورد علاقه و مفید استفاده کنند. سپری کردن اوقات فراغت به نحو مطلوب از انزوا و افسردگی سالمندان جلوگیری می کند. برنامه هایی از قبیل: انجام فعالیت های گروهی و ورزشی متناسب با سالمندان، تماشای فیلم و گوش دادن به موسیقی، مطالعه کتاب و رسانه های اجتماعی، مسافرت گروهی با همسالان و شرکت در برنامه های دورهمی و گردشی سالمندان، عضویت در کانون ها و انجمن ها و فعالیت های اجتماعی می توانند به نحوی موثر اوقات فراغت سالمندان را پرکنند و ارتقای سلامت روانی و جسمی و روانی آن ها را به همراه داشته باشد.

مسکن مناسب سالمندان

سالمندان با هر شرایطی، زندگی مستقل در خانه خود را بر هر نوع زندگی همراه با فرزندان، آشنایان، دوستان و یا زندگی در آسایشگاه هاي سالمندان ترجیح می دهند. تطبیق با شرایط دوران سالمندي براي داشتن زندگی مستقل و کنترل بر شرایط زندگی خود، آن قدر براي سالمندان اهمیت دارد که تفکر درباره زندگی در خانه سالمندان براي او ایجاد احساس انزجار و تنفر

می کند. چرا که خانه سالمندان معمولا یادآور ناتوانی و ناکارآمدي سالمند در فرهنگ ایران می باشد. تهیه مسکن باکیفیت و مناسب یک نیاز مهم است و اسباب منزل بر سلامت سالمندان تاثیردارد. بنابراین خانه باید با خصوصیات جسمی، روانی سالمند متناسب باشد و طبق شناخت و آگاهی او در حد امکانات طراحی شود تا سالمند ضمن حفظ استقلال خود به دور از عوامل خطرآفرین با آرامش خاطر از دسترسی ها و امکانات ضروري به سهولت بتواند بهره مند گردد.

سالمندان سرمایه های ارزشمند جامعه

با در نظر گرفتن جمعیت رو به رشد سالمند جامعه و پتانسیل های نهفته در این قشر و ضرورت استفاده از تجربیات آن ها در جامعه امروز، افزایش سطح کیفیت زندگی سالمندان یک ضرورت اجتماعی محسوب می شود. تامین بهینه نیازهای سالمندان به بهترین شکل ممکن در سلامت جسمی، روحی – روانی و اجتماعی آن ها بسیار موثر می باشد. به عبارت دیگر برآورده شدن و رفع نیازها و احتیاجات سالمندان موجبات شادی، اعتماد به نفس و احساس رضایتمندی از زندگی را برای این قشر از جامعه فراهم می آورد و به دنبال آن زمینه کاهش بسیاری از مشکلات و بحران های گاها جبران ناپذیر این دوران را به دنبال دارد. به یاد داشته باشیم شاد نگهداشتن سالمندان، این گنجینه های ارزشمند، وظیفه همه افرادی است که از نعمت زندگی با این عزیزان برخوردار هستند.