روی خوش بهارستان به پاستور
استیضاحهای دومینویی پرحاشیه در کنار دو استعفا، نیمی از صندلیهای وزرایی که درواقع بخش اقتصادی دولت را نمایندگی میکردند، خالی کرد. اما اکنون چهار نفر بهعنوان جانشینان آنها معرفی شدهاند؛ فرهاد دژپسند، رضا رحمانی، محمد اسلامی و محمد شریعتمداری. این چهار نفر برای وزارتخانههای اقتصاد، صنعت، راه و کار به مجلس معرفی شدهاند و آماده رأی اعتماد بهارستاننشینها خواهند شد. تحلیلگران سیاسی معتقدند که مجلس این بار حساسیت بالایی برای دادن یا ندادن رأی اعتماد به این وزیران به خرج خواهد داد. دلیل آن هم مشخص است؛ با توجه به اینکه وضع اقتصادی کشور متاثر از عواملی چون اعمال تحریمهای تناوبی آمریکا، تلاطمات ناشی از نرخ ارز و بسیاری عوامل دیگر، حالوروز خوبی ندارد، طبیعی است که نمایندگان مجلس در بررسی عملکرد، سابقه، توانایی و همچنین کار اجرایی مثبت آنها از هیچ تلاشی دریغ نخواهند کرد. بنابراین میتوان این ظن را نیز مطرح کرد که انتخاب اولیه چهار وزیر پیشنهادی با مشاوره گرفتن دولتیها از دل جلساتی که نمایندگی کردهاند، صورت گرفته باشد. در ادامه به معرفی این چهار وزیر پیشنهادی، چگونگی عملکرد و کارنامه آنها میپردازیم.
فرهاد دژپسند
فرهاد دژپسند، بهعنوان جانشین مسعود کرباسیان به مجلس معرفی شده است. دژپسند که وزیر پیشنهادی اقتصاد و دارایی است، دانشآموخته اقتصاد است و بهعنوان «اقتصاددان» شناخته میشود و از سوی دیگر، سابقهای طولانی در ردههای مختلف سازمان مدیریت و برنامهریزی دارد. دژپسند هم مانند بسیاری از مدیران رده بالای کشور فهرستی بلندبالا از سمتهای مختلف مدیریتی و عناوین گوناگون مشاوره و عضویت در شوراهای مختلف مشورتی و اجرایی را در سوابق خود دارد. با توجه به وضع نابسامان کشور از لحاظ اقتصادی، آنچه موجب شده تا دژپسند برای سمت وزارت مهم «امور اقتصاد و دارایی» معرفی شود، این است که او لیسانس «اقتصاد نظری»، فوقلیسانس «برنامهریزی سیستمهای اقتصادی» و دکترای «اقتصاد» دارد. سابقه آکادمیک دژپسند فراتر از تحصیل اقتصاد، به تدریس اقتصاد و نگارش چندین کتاب و مقاله علمی در این زمینه نیز میرسد. او که لیسانس و فوقلیسانس را از دانشگاه شهید بهشتی گرفته، از سال۱۳۸۵ در همین دانشگاه به سمت استادیاری رسیده و تدریس میکند. اما دژپسند در یکی از دشوارترین مقاطع دولت روحانی و در دورهای که برخی تحلیلگران معتقدند مشکلات بیشتری در انتظار اقتصاد ایران است، برای تصدی وزارت اقتصاد به مجلس معرفی شده است. فرهاد دژپسند از معاونان نوبخت در سازمان برنامه و بودجه بود . گفته میشود او به توصیه طیبنیا، وزیر اقتصاد دولت یازدهم برای این مسئولیت پیشنهاد شد.
اقتصاددانی که نظرها را جلب کرده است
فرهاد دژپسند بهعنوان وزیر پیشنهادی اقتصاد تا اینجای کار در میان سیاسیون و نمایندگان مجلس یک اجماع فکری و همهجانبه به سودش طرحریزی شده است، البته به نظر میرسد برخی از نمایندگان طیف مستقل و اصولگرا چندان با ورود او موافق نیستند. حسینعلی حاجیدلیگانی، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس و از عناصر اصولگرای مجلس درباره وزیر پیشنهادی امور اقتصادی و دارایی معتقد است: «دژپسند سواد آکادمیک خوبی دارد، اما سوابق مدیریتیاش نشان میدهد که در رفتارهای اداری و مراجعاتش بسیار خشک است. نکته قابل اشاره در مورد دژپسند، حمایت جمع بزرگی از اقتصاددانان است که او را برای پست وزارت، فردی توانا و کاملا آشنا با وظایفش ارزیابی میکنند.»
رضا رحمانی
رضا رحمانی از نمایندگان سابق مجلس بوده که اکنون برای تصدی وزارت صنعت، معدن و تجارت معرفی شده است. رحمانی اگرچه مدرک دکترا دارد، اما سابقه دانشگاهی او با فرهاد دژپسند قابل مقایسه نیست. رحمانی براساس روایت رسمی، از جانبازان دفاع مقدس بوده که از دانشگاه آزاد تبریز لیسانس حقوق گرفته است. او با سابقه کار در استانداری آذربایجان شرقی، وزارت صنایع و معادن، شرکت تراکتورسازی تبریز و سپس شرکت آلومینیوم المهدی برای نمایندگی دوره هفتم مجلس شورای اسلامی نامزد شد. رحمانی در دورهای که اصلاحطلبان بعد از ردصلاحیتهای گسترده با موانعی جدی برای ورود به مجلس روبهرو بودند و اصولگرایان با کمپینی بزرگ و سراسری خود را برای تصدی حداکثری کرسیهای مجلس آماده میکردند، بهعنوان نامزدی بدون گرایش و سابقه سیاسی خاص، از شهر تبریز وارد مجلس شد. در وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس، هیچ توضیحی درباره فعالیتهای آقای رحمانی در دوره هفتم مجلس دیده نمیشود. اما در دورههای هشتم و نهم که او همچنان از شهر تبریز به مجلس راه یافت، فعالیتهایش را بر کمیسیون صنایع و معادن مجلس متمرکز کرد. او در چهارسال دوره نهم مجلس، ریاست این کمیسیون را برعهده داشت. رحمانی در معرفینامهای که روز یکشنبه توسط خبرگزاری ایرنا منتشر شد، دارای «مدرک دکترای مدیریت بازرگانی» معرفی شد. این وزیر احتمالی کابینه، ۵۲ ساله و اهل تبریز است. رضا رحمانی از بدنه وزرات صمت انتخاب شد و گرچه برخی او را به مثابه محمد شریعتمداری توصیف میکنند، اما سابقه نمایندگیاش به او برای گرفتن رأی اعتماد کمک میکند.
وزیر با تجربهای که شانس بالایی دارد
رضا رحمانی که بهعنوان وزارت صنعت، معدن و تجارت معرفی شده، نظرها و گمانهزنیهای مثبتی از جریانات سیاسی موافق و مخالف دولت را دریافت کرده است. سیدمحمد حسینی، سخنگوی جبهه مردمی انقلاب اسلامی (جمنا) در مورد او میگوید: «آقای رحمانی که برای وزارت صنعت معرفی شدهاند، سابقه چندین دوره نمایندگی مجلس را دارد و در کمیسیون صنایع و معادن مجلس حضور داشته و مسائل صنعتی کشور را به خوبی میشناسد و مدتی هم قائممقام بوده، در نتیجه به نظر میرسد ایشان شاید با انگیزهتر از آقای شریعتمداری بتواند کار این وزارتخانه را پیش ببرد.» همزمان شکور اکبرنژاد، نماینده ادوار مجلس و از همشهریان رحمانی درخصوص وی گفته: «ایشان در مجلس هشتم همکار ما بودند و بالاخره از منطقه آذربایجان هستند. البته ما فقط به آذربایجان حساسیت نداریم و میخواهیم همه کشور در دولت نماینده داشته باشند.» وی در ادامه اظهار کرده: «ایشان با توجه به تجربیاتی که از مجلس و حوزه صنعت کسب کردند، میتوانند وزیر خوبی برای کشور باشند.»
محمد اسلامی
وزیر پیشنهادی وزارت راهوشهرسازی در آمریکا تحصیل کرده است. محمد اسلامی در میانه دهه۵۰ برای مهندسشدن به شهر دیترویت در ایالت میشیگان رفته و در یکی از دانشگاههای این شهر تحصیلش را آغاز کرد. اسلامی اندکی بعد از انقلاب در سال ۱۳۵۸ در رشته مهندسی راه و ساختمان فارغالتحصیل شد اما به ایران بازنگشت. او از ایالت میشیگان به اوهایو رفت و در آنجا فوق لیسانسش را در همان رشته راه و ساختمان دریافت کرد. او بعد از بازگشت به ایران، از میانه دهه۶۰ وارد سازمان صنایع دفاع شد و تا سال ۱۳۹۷ که بهعنوان وزیر پیشنهادی راهوشهرسازی به مجلس معرفی شد، بخش عمده فعالیت حرفهای خود را در بخشهای گوناگون صنایع دفاعی پی گرفت. اسلامی تا میانه دهه۷۰ (سال ۱۳۷۴) در سازمان صنایع دفاعی ماند و در این سازمان تا سمت معاونت مهندسی و طرحهای توسعه این سازمان رشد کرد. وی سپس به مدت هشتسال به مقام مدیرعاملی شرکت هواپیماسازی ایران رسید. او در همین دوره و همزمان با این پست مهم، در دانشگاه «رویال رودز» (از دانشگاههای متوسط کانادایی) و دانشگاه شریف، فوقلیسانس مدیریت بازرگانی با تخصص مدیریت هوانوردی دریافت کرده است. او بعد از شرکت هواپیماسازی، ریاست موسسه آموزشی صنایع دفاعی (۱۳۸۳ تا ۸۶) و سپس معاونت امور صنعتی و تحقیقاتی وزارت دفاع (۱۳۸۶ تا ۹۶) را برعهده داشته است. براساس معرفینامهای که توسط دولت ارایه شده، او ٦٢ ساله و اهل شهر اصفهان است. محمد اسلامی استاندار مازندران است.
وزیری که رأی اعتماد او قابل پیشبینی نیست
محمد اسلامی، وزیر پیشنهادی راهوشهرسازی را به دلیل اظهارات ضدونقیض تحلیلگران، میتوان جزو وزرایی قلمداد کرد که پیشبینی برای اینکه رأی اعتماد مجلس را بگیرد یا اینکه عکس آن اتفاق بیفتد، سخت است. حسینعلی امیری، معاون پارلمانی رئیسجمهوری در پاسخ به این سوال که آیا وزیر پیشنهادی راهوشهرسازی میتواند این وزارتخانه را از حواشی ایجادشده در چندسال اخیر رها سازد؟ گفته است: «آقای اسلامی براساس شایستگی انتخاب شده است.»
حسینی، وزیر فرهنگ دولت دهم نیز در مورد اسلامی عنوان کرده: «آقای اسلامی هم نسبت به شناخت دورادوری که ما داریم، به نظر میرسد عملکرد بهتری نسبت به آقای آخوندی داشته باشد. امیدواریم آقای اسلامی بتواند بهتر عمل کند، چراکه سابقه معاونت وزیر دفاع را دارد. در استانداری مازندران نسبت به بررسیهایی که ما کردیم، در مجموع ایشان را فرد موفقی میدانند و حاشیه کمتری درباره ایشان مطرح است و امیدواریم در وزارت راه هم که مسئولیت سنگینی است، بتواند اقدامات موثری انجام دهد.»
محمد شریعتمداری
در میان چهار وزیر پیشنهادی جدید، محمد شریعتمداری شناختهشدهترین چهره است که برخلاف سهنفر دیگر، سابقهای طولانی از وزارت و عضویت در کابینه در کارنامهاش دارد. سابقه حضور آقای شریعتمداری در عالیترین سطوح مدیریتی جمهوری اسلامی به سالهای نخستین انقلاب و نخستوزیری شهید محمدعلی رجایی میرسد که به سمت حساس جانشینی معاونت نخستوزیر رسید. یکی از مهمترین بخشهای زندگی سیاسی محمد شریعتمداری، نزدیکی او به محمد محمدی ریشهری در دهه نخستین انقلاب است. بعد از انتخابات سال ٦٧ و پیروزی محمد خاتمی، حضور شریعتمداری به عالیترین سطوح قدرت در جمهوری اسلامی رسید و بهعنوان وزیر بازرگانی «دولت اصلاحات» به مجلس معرفی شد و رأی اعتماد گرفت. شریعتمداری در کنار تعدادی دیگر از وزرای اقتصادی کابینه خاتمی ازجمله وزیر مسکن، وزیر نفت، وزیر نیرو و وزیر معادن و فلزات، در مجموعه گروه کوچکی بود که در تمامی هشتسال قدرت اصلاحطلبان، پست وزارت خود را حفظ کرد. او بار دیگر در سال ۹۲ و در پی پیروزی حسن روحانی به کابینه بازگشت و سمت معاون اجرایی رئیسجمهوری را برعهده گرفت و تا پایان دوره نخست ریاستجمهوری روحانی در این سمت ماند. اما در کابینه دوم حسن روحانی، شریعتمداری بار دیگر به وزارت رسید. اینبار وزارت صنعت، معدن و تجارت که به «صمت» معروف شده است، شریعتمداری روز شنبه ۲۸مهرماه به شکل ناگهانی از سمت خود استعفا کرد. تنها یک روز بعد، روحانی او را بهعنوان وزیر پیشنهادی کار که از مردادماه بدون وزیر مانده بود، معرفی کرد.
وزیری که هم حمله را میبیند، هم حمایت
محمد شریعتمداری بهعنوان وزیر پیشنهادی کار به گفته تحلیلگران میتواند فضای مجلس را به نفع یا به ضرر خود تغییر دهد. او هم مخالفان زیادی خواهد داشت و هم موافق. جعفرزاده ایمنآبادی، عضو فراکسیون مستقلین مجلس درخصوص شریعتمداری معتقد است: «الان آقای شریعتمداری از وزارت صمت استعفا داد و برای تصدی وزارت کار معرفی شد. این اتفاق، احساس خوبی به مجلس نداد.» همچنین رسول خضری، نماینده پیرانشهر و عضو کمیسیون اجتماعی مجلس نیز در مورد پیشنهاد شریعتمداری گفته است: «جو مجلس به نفع آقای شریعتمداری تلطیف شده است.»
