دستکندهای اشتهارد؛ ظرفیت پنهان معماری صخرهای البرز در مسیر ثبت ملی
به گزارش پایگاه خبری رویداد ایران: این محوطه تاریخی در جنوب استان البرز و در محدوده میان روستاهای «صحتآباد» و «قشلاق دایلر» واقع شده و شامل فضاهایی است که با تراش مستقیم در دل صخرهها ایجاد شدهاند؛ شیوهای از معماری که بیانگر سازگاری انسان با شرایط محیطی است.
فرزان احمدنژاد، رئیس گروه حفظ و احیای بناها و محوطههای تاریخی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی البرز، اظهار کرد: این دستکندها در سال ۱۳۹۲ شناسایی شد و پس از آن مطالعات میدانی برای بررسی ابعاد تاریخی، معماری و باستانشناختی آن آغاز شد.
وی افزود: تاکنون حدود ۱۳ تا ۱۴ فضای صخرهای مستقل در این محدوده شناسایی شده که بهصورت پراکنده قرار دارند و شامل فضاهای تکاتاقی تا سهاتاقی هستند.
احمدنژاد با اشاره به ویژگیهای معماری این مجموعه گفت: ورودی بیشتر این فضاها به سمت جنوب و شرق طراحی شده و ورودی در جهت شمال و غرب دیده نمیشود که این موضوع نشاندهنده توجه به نور خورشید و شرایط اقلیمی منطقه است. همچنین در برخی فضاها، حفرههایی در سقف برای تأمین نور تعبیه شده است.
وی درباره قدمت این محوطه تصریح کرد: بررسی سفالهای سطحی نشان میدهد بخش عمدهای از یافتهها مربوط به دوره اسلامی، بهویژه ایلخانی و صفوی است، اما نمونههایی از دوره اشکانی نیز در میان آنها دیده میشود که بیانگر تداوم حضور انسان در این منطقه است.
به گفته این مسئول، با توجه به تنوع فضاها، احتمال میرود این مجموعه در دورههای مختلف کاربریهای متفاوتی از جمله سکونت موقت یا پناهگاه داشته باشد، اما تعیین دقیق کاربری نیازمند کاوشهای گستردهتر است.
احمدنژاد با مقایسه این اثر با نمونههایی مانند روستای تاریخی میمند در استان کرمان گفت: در حالیکه میمند بهصورت یک سکونتگاه گسترده صخرهای شکل گرفته، در اشتهارد فضاها با تراش درون تودههای سنگی ایجاد شدهاند که این موضوع، همراه با قرارگیری در منطقهای بیابانی در دامنههای جنوبی البرز، آن را به نمونهای متفاوت تبدیل کرده است.
پیگیری ثبت ملی و برنامههای احیا
شهباز محمودی، معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی البرز، نیز با اشاره به روند ثبت این اثر اظهار کرد: پرونده دستکندهای اشتهارد پس از تکمیل، به وزارت میراث فرهنگی ارسال و با بررسیهای تخصصی پژوهشگاه میراث فرهنگی، ارزشهای تاریخی آن تأیید شده است.
وی افزود: در حال حاضر حدود پنج هکتار از این محوطه مورد مطالعه قرار گرفته، در حالیکه وسعت کلی آن حدود ۴۰ هکتار برآورد میشود و احتمال وجود فضاهای بیشتری در این محدوده وجود دارد.
محمودی ادامه داد: این پروژه پس از طی مراحل قانونی به بخش خصوصی واگذار شده و با رویکردی فرهنگی، اقدامات مربوط به کاوش، ساماندهی و احیا در حال انجام است.
به گفته وی، تاکنون بیش از ۱۰۰ میلیارد تومان برای این مجموعه هزینه شده و بخشی از فضاها برای بازدید گردشگران آماده شده است.
وی تأکید کرد: هدف از این اقدامات، علاوه بر توسعه گردشگری، حفظ اصالت تاریخی اثر و معرفی یکی از نمونههای ارزشمند معماری دستکند ایران است.
دستکندهای اشتهارد بهعنوان نمونهای از پیوند انسان و طبیعت، ظرفیت آن را دارد که در صورت حفاظت و معرفی مناسب، به یکی از نقاط شاخص گردشگری فرهنگی استان البرز تبدیل شود.
