آیا بیکاری واقعا کاهش یافته است؟

بررسی‌ها نشان می‌دهد نرخ بیکاری در ۵ سال گذشته روندی نزولی داشته، این در حالیست که در همین بازه زمانی نرخ مشارکت اقتصادی نیز به‌طور کلی کاهشی بوده است. آیا با این وجود می‌توان گفت که وضعیت بازار کار ایران بهبود یافته است؟

به گزارش اکوایران؛ در فاصله سال­های ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۲، نرخ بیکاری نوسانات بسیاری را تجربه کرده است. در زمستان ۸۹ نرخ بیکاری به ۱۴.۶ درصد رسید. این عدد بیشترین نرخ بیکاری ثبت شده در ۱۹ سال مورد بررسی است و نشان می‌­دهد از هر ۱۰۰ ایرانی که تمایل به کار کردن دارند و در سن کار نیز هستند، تقریبا ۱۵ نفر در جست‌و‌جوی شغلی ناکام مانده­اند.

به طور کلی از سال ۹۷ روند نرخ بیکاری نزولی شد و سرانجام در پاییز امسال به ۷.۶ درصد رسید. نرخ بیکاری برآورد شده در پاییز امسال پایین‌ترین نرخ بیکاری در ۱۹ سال گذشته محسوب می‌شود. اما این کاهش نرخ بیکاری لزوما به معنی بهبود شرایط بازار کار نیست.

کاهش بیکاران در بازار کار می‌­تواند از دو پدیده نشات بگیرد. اولین عامل، افزایش اشتغال است. دومین عامل، در نتیجه دلسرد شدن شماری از افراد در سن کار نسبت به یافتن شغل مناسب رخ می‌­دهد. در واقع در این حالت افراد شغل مناسب خود را پیدا نمی­‌کنند؛ لذا از ورود به بازار کار منصرف شده و از جمعیتی که در محاسبات «فعال» در نظر گرفته می‌شود، خارج شده در نتیجه جزء بیکاران شمرده نمی ­شوند­.

نرخ بیکاری نسبت جمعیت بیکار به جمعیت فعال اقتصادی است، و چنانچه فردی دارای شغل نباشد و از جمعیت فعال اقتصادی خارج شود، در محاسبه نرخ بیکاری محسوب نمی‌شود.

پس برای آن­که بدانیم بازار کار در چه بازه زمانی بهبود یافته و در کدام دوره رو به وخامت رفته، لازم است نرخ بیکاری و نرخ مشارکت را در کنار هم بررسی کنیم. از همین رو وقتی مشاهده می‌شود که در ۵ سال گذشته نرخ بیکاری نزولی بوده بایستی دید نرخ مشارکت چه تغییری کرده است.

نگاهی به داده‌­های نرخ بیکاری و نرخ مشارکت و مقایسه آن­ها با یکدیگر نشان می‌­دهد، از بهار ۸۴ تا پایان سال ۹۰، بازار کار ایران حال خوبی نداشته است. در سال ۹۴ تا ۹۷، به دلیل انتظارات مثبت در اقتصاد ایران ناشی از توافق برجام، نرخ مشارکت افزایش یافته و افراد بیشتری در جست‌­وجوی شغل بودند و وارد بازار کار شدند. اما بازار کار ایران توان پاسخ‌گویی به ورود این جمعیت متقاضی کار را نداشت و در نتیجه نرخ بیکاری افزایش یافت.

نرخ بیکاری و مشارکت اقتصادی در یک نگاه

بر اساس تعاریف مرکز آمار ایران، مجموع افراد ۱۵ ساله و بیشتر به عنوان افراد در سن کار دسته‌­بندی می­‌شوند. اما تمام افراد در سن کار تمایل و یا توان حضور در بازار کار را ندارند؛ لذا به آن دسته از افراد ۱۵ ساله و بیشتر که تمایل و توان برای حضور در بازار کار را دارند و به این منظور اقدام به جست‌­وجوی شغلی کرده و یا جایی مشغول کار شده‌­اند، جمعیت فعال گفته شده است. از محاسبه نسبت افراد فعال به کل جمعیت در سن کار، نرخ مشارکت اقتصادی حاصل می‌­شود.

نگاهی به ارقام منتشر شده توسط مرکز آمار از سال ۱۳۸۴ تا سال ۱۴۰۲ نشان می‌­دهد میانگین نرخ مشارکت در این دوره ۱۹ ساله، ۴۲.۵ درصد بوده است. به عبارت دیگر طی سال‌­های مورد بررسی به طور میانگین از هر ۱۰ ایرانی ۴ نفر تمایل به کار کردن داشته‌اند؛ بنابراین به جست‌­وجوی شغل پرداخته و یا مشغول به کار بوده‌اند.

باید توجه داشت که تمام جمعیت فعال که در جست‌­وجوی شغل هستند، موفق به یافتن کار نمی­‌شوند؛ بنابراین جمعیت فعال از دوگروه «جمعیت بیکار» و «جمعیت شاغل» تشکیل شده است. از محاسبه نسبت بیکاران به نسبت جمعیت فعال، نرخ بیکاری حاصل می­‌شود. بر همین اساس می‌توان گفت بیکاری که در جست‌و‌جوی کار نباشد، اصلا در جمعیت فعال اقتصادی محاسبه نمی‌شود و در نتیجه در نرخ بیکاری نیز محاسبه نخواهد شد.

نرخ بیکاری یکی از شاخص‌­های مهم بازار کار است. بالا بودن این نرخ نشان‌­دهنده عدم استفاده کافی از ظرفیت نیروی کار عرضه شده است. همچنین نوسانات زیاد نرخ بیکاری از نااطمینانی و عدم پایداری در بازار کار نشات می­‌گیرد. نرخ بیکاری ایران طی سال‌­های ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۲، بین ۷.۶ تا ۱۴.۶ تغییر کرده که نوسان زیادی محسوب می­‌شود­. اما این نوسانات در سال‌­های مختلف چگونه بوده است؟