(عکس) مخترع اولین مسلسل ایرانی که کسی جدی‌اش نگرفت

در این سلسله مطالب با عنوان «تاریخ نامه» از طریق نشریات قدیمی فارسی زبان به تاریخ ایران و جهان سرک می‌کشیم و خبرها، مطالب و تصاویر جذاب و خواندنی را در برابر شما می‌گذاریم که گفته اند: «گذشته چراغ راه آینده است».

به گزارش عصر ایران، مجله «چهره نما» در شماره ۳۷ و ۳۸ که در صفر ۱۳۲۴ قمری (۲۶ مارس ۱۹۰۶ م) (همزمان با آخرین سال حکومت مظفرالدین شاه قاجار) منتشر شده با آه و افسوس به سرنوشت غم‌انگیز یک مخترع ایرانی پرداخته که با وجود ارزشمند بودن اختراعاتش، نه مردم، نه سرمایه گذاران و نه حکومت وقت، توجه لازم به آن نکرده و در نتیجه پس از مدتی ناامید شده و اکنون ابزارهای اختراع شده در گوشه منزلش خاک می‌خورد.

//

تفنگ ده تیر (به نام عجم)

مشهدی جعفر خیاطباشی تبریزی پس از ساخت مسلسل با وجود تمام بی‌مهری‌ها از پا ننشست و یک تفنگ ده تیری به نام عجم و باروتی مانند باروت فشنگ پنج تیر روسی را هم اختراع کرد.

ما ملت تقلب را از درستکاری فرق نمی‌دهیم

دربارۀ سرنوشت مشهدی جعفر خیاطباشی تبریزی و باقی اختراعاتش اطلاع چندانی در دست نیست، فقط اینکه در شعبان ۱۳۲۴ق کوتاه مدتی پس از انقلاب مشروطه مقاله‌ای به امضای مشهدی جعفر خیاطباشی در حبل‌المتین به چاپ می‌رسد که او ضمن برشمردن معایب و مظالم مملکت می‌نالد که:

«افعال ما ملت نقل و مضحکۀ مجالس اروپائیان و غیره شده است، این است که ما ملت لگدکوب جمیع ملل روی زمین شده‌ایم، این است که ما ملت از سوزن تا چراغ از زنده تا مرده محتاج خارجه شده‌ایم، این است که ما ملت ازعدم عقل و ثروت مملکت را با دست خود به خارجه تقدیم خودمان را فقیر کرده‌ایم، این است که ما ملت قابل هیچ‌گونه اختراع و صنایع نشده‌ایم،

«این است ما ملت به همدیگر امنیت نداشته به من چه را شعار خود کرده‌ایم، این است که ما ملت از گوش شنونده کر و از دیدۀ بیننده اعمی و از قلب مطمئن مریض هستیم، که نیک و بد را تشخیص نمی‌دهیم، این است ما ملت تقلب را از درستکاری فرق نمی‌دهیم و شرافت و وجدان نمی‌شناسیم که در بادیۀ حیرت سرگردانیم، این است که ما ملت برظالم مظلومیم و بر مظلوم ظالم.»

اگر اتحاد و اتفاق نورزیم و کبر و نخوت را کنار نگذاریم همین آش است همین کاسه

مشهدی جعفر پس از ذکر مصائبی که دامنگیر کشور شده به ارائۀ راهکار می‌پردازد و می‌نویسد که:

«این رفتار که ما ملت گرفته‌ایم اگر هزاران سال بردامن همت شاه و برهمت اولیاء دولت و برعلمای ملت چسبیده ملتجی شویم پر کاهی ثمر نخواهد بخشید مگر این که کلیه به جان و دل و از اعمال قبیحه و افعال فضیحۀ خودمان نادم و مطابق احکام الهی و اوامر محمدی و ائمۀ طاهرین رفتار و پیروی نکنیم اتحاد و اتفاق نورزیم کلمۀ مساوات را مجری نداریم کبر و نخوت را کنار نگذاریم دست اخوت به همدیگر ندهیم همین آش است همین کاسه.

«باید همه یک حال یک جهت به هیأت اجتماع با نهایت خضوع و خشوع رو به آستان مبارکۀ حضرت حجت ارواحنا فداه آورده استدعای استخلاص خودمان را از شر ظالمان نموده بدیهی است بدین حالت وخلوص نیت برگشت با آن حضرت عرایضمان مقرون به اجابت خواهد بود والا بعد از چند صباحی در زیر لگد اجحافات خارجه دچار هرگونه مذلت و خواری خواهیم گردید.» (حبل‌المتین، س ۱۴، ش ۸، صص۱۳.۱۴)

شرح حال مشهدی جعفر خیاطباشی تبریزی حدیث تمام آن چیزهایی است که ایران را در سراشیب افول قرار داد و موجب دلسردی ایرانیانی شد که می‌توانستند چرخ‌های پیشرفت و آبادانی مملکت را به حرکت درآورند.

منابع:

تصاویر مجله چهره نما: علی سلیمانی

با نگاهی به مقاله آزیتا لقائی- پژوهشکده تاریخ معاصر