خالق نوای جاودانه هزاردستان
رویداد ایران- زهرا آقایی
در جوار امامزاده طاهر کرج که بعد از پل مهرشهر و در مسیر بزرگراه کرج - قزوین واقعشده است، مشاهیر مختلفی دفن شدهاند. یکی از این مشاهیر، مرتضی حنانه موسیقیدان و آهنگساز ایرانی است. حنانه در یازدهم اسفندماه ۱۳۰۱ در تهران متولد شد. پس از پایان دوره ابتدایی، به اصرار پدر در هنرستان موسیقی به تحصیل مشغول شد. مرتضی حنانه آموختن هورن را زیر نظر رودولف اوربانتس آغاز نمود. وی بعدها بهعنوان نوازنده هورن اول ارکسترسمفونیک تهران شناخته شد. در جشن هزاره بوعلی سینا حنانه توانست آثار خود را در حضور شرقشناسان اجرا نماید و این اجرا چنان موردتوجه حضار قرار گرفت که به وی بورس هنری ایتالیا اعطا شد. وی در زمان حضورش در ایتالیا به پژوهش دررابطهبا موسیقی مذهبی ایتالیا پرداخت و موسیقی متن فیلم عروس دجله را ساخت. وی در این سالها به دوبله فیلمهای ایتالیایی به زبان فارسی نیز مشغول بود. حنانه در سال ۱۳۴۲ علاوه بر تدریس سازبندی و اداره کلاس هورن در هنرستان عالی موسیقی، به عضویت شورایعالی موسیقی رادیو ایران در آمد و در همین زمان بود که ارکسترسمفونیک رادیو ایران را به نام ارکستر فارابی پایهگذاری کرد. در طول ۷ سال حیات ارکستر فارابی، نزدیک به ۸۰ قطعه در رادیو اجرا شد. حنانه در سالهای پایانی دهه چهل به موسیقی فیلم روی آورد. او برای فیلمهای فرار از تله، الماس 33، قلندر، تشریفات، جعفرخان از فرنگ برگشته، بهلول، گرگ بیزار، قصه ماهان، سلام سرزمین من، موج و گلیم و تیرباران موسیقی نوشته است. موسیقیهایی که حنانه برای فیلم نوشته است ازلحاظ فنی با نمونههای دیگری که در همان دوره و حتی گاه تا سالها بعد ساخته میشد؛ متفاوتاند. موسیقی سریال تلویزیونی هزاردستان از کارهای اوست. وی هزاردستان را در هفت قسمت نوشته و ازنظر رنگارنگی تمها، اثری بسیار پرمایه است. این موسیقی حال و هوای تهران سال ۱۳۲۰ را بهخوبی منتقل میکند. بزرگترین مشغله ذهنی مرتضی حنانه چندصدایی کردن موسیقی ایران بود. کوششهای حنانه در این مورد او را به ابتکار هارمونی زوج رسانید که سالها برای آن زحمت کشید. اثر «کاپریس برای پیانو و ارکستر» مهمترین اثر مرتضی حنانه است که در طول سیسال و بر مبنای آخرین دستاوردهای ایشان روی موسیقی چندصدایی ایران نوشتهشده است. امپرومپتوی راگیا، لالایی و قطعهای بر روی شعری از نیما یوشیج، از آخرین کارهای او به شمار میرود. وجهی که او را از دیگر همقطارانش متمایز کرده، روحیه پژوهشگری وی بود و یکی از آثار گرانسنگ او کتاب گامهای گمشده است که در آن نویسنده کوشیده است تا آنچه از موسیقی ایران در دسترس است را با کمک معانی و مفاهیم لغات و اصطلاحات متداول بررسی نماید. وی از معدود موسیقیدانانی بود که علیرغم توجه به دانش موسیقی، غنای موسیقایی آثارش بهخاطر اعتنا به دانش و فرهنگ در سطح وسیع بود. مبنای کار وی مبنای مدهای موسیقی ایران است و نه بر مبنای آفرینش بر مبنای موسیقی کلاسیک غرب. حنانه را میتوان موسیقیدانی نوگرا، خلاق و استادی تمامعیار دانست که ظهور همانندش را باید سالها به انتظار نشست.
