تاریخ دقیق روز جهانی زنان بیوه در سال 1402کی و چه روزی است؟

23 ژوئن روز جهانی زنان بیوه( به انگلیسی World Widow Day) است که هدف از نامگذاری چنین روزی، نشان دادن فقر و ناعدالتی است که میلیون ها زن بیوه را به خودش درگیر کرده است.

تاریخ دقیق روز جهانی زنان بیوه در تقویم 1402

تاریخ دقیق روز جهانی زنان بیوه در تقویم 1402 برابر با جمعه 2 تیر، 4 ذی الحجه 1444 و 23 ژوئن 2023 است.

تاریخ دقیق روز جهانی زنان بیوه سال 1402 در تقویم میلادی مصادف است با: روز جمعه 23 ژوئن 2023

تاریخ دقیق روز جهانی زنان بیوه سال 1402 در تقویم شمسی مصادف است با: روز جمعه 2 تیر سال 1402

تاریخ دقیق روز جهانی زنان بیوه سال 1402 در تقویم قمری مصادف است با: روز جمعه428 ذی الحجه سال 1444

تعریف بیوه

به کسانی که همسر خود را بر اثر فوت یا جدایی از دست داده اند بیوه اطلاق می شود. بیوگی یکی از وضعیت های چهارگانه زناشویی منعکس در نشریات سرشماری است. از آنجایی که احتمال ازدواج مجدد پس از فوت همسر برای کمتر از مردان است، بیوگی در مورد زنان نمود بارزتری پیدا می کند.

23 ژوئن، روز جهانی زنان بیوه

23 ژوئن برابر با 2 تیر ماه، روز جهانی زنان بیوه است که به صورت رسمی در سال 2010 نامگذاری شد. یکی از گروه‌های خاص زنان که همواره حقوق بشر و آزادی‌های اساسی‌شان در جوامع مختلف؛ به‌ویژه کشورهای کمتر توسعه‌یافته در معرض تضییع قرار گرفته است، حقوق زنان بیوه است.

از این‌رو، شاهد آن هستیم که جامعه بین‌المللی به منظور پایان دادن به وضعیت نامناسب موجود و خاتمه دادن به نقض‌های ارتکابی حقوق بشر زنان بیوه، روز بیست و سوم ژوئن هر سال را تحت عنوان «روز جهانی زنان بیوه» نام‌گذاری کرده است تا بتوان از این رهگذر، همکاری‌های بین المللی را در جهت حمایت بیشتر از زنان بیوه و پایان دادن به نقض مستمر حقوق بشر آنان ارتقا بخشید.

اهمیت روز جهانی زنان بیوه

زنان در بسیاری از کشور ها ممکن است به طور ناگهانی بیوه شوند و خودشان را در شرایطی پیدا کنند که مجبور شوند به جای همسر از خانواده حمایت کنند.بعضی از آن ها این مسئله را یک تهدید برای زندگی خود می دانند و روحیه خود را می بازند و نمی توانند با این قضیه کنار بیایند. بعضی دیگر ممکن است خانه خود را با فرزندانشان جدا کنند، به محل کار نروند و یا حتی دیگر از بیمه سلامت هم برخوردار نباشند.

متاسفانه در بسیاری از کشورها حقوق این زنان فقط به شوهرشان گره خورده است و زمانی که شوهر می میرد، این افراد جایگاهی در اجتماع ندارند. همین باعث می شود که بعضی از آن ها تمایل به ازدواج مجدد داشته باشند تا بتوانند از شرایط حداقلی برخوردار باشند.

در بعضی از فرهنگ ها شرایط زنان بیوه آنقدر سخت است که جامعه آن ها را یک فرد نفرین شده می داند زیرا دیگر نمی تواند شرایط معمولی زندگی را تجربه کند. به همین دلیل روز جهانی زنان بیوه قصد دارد که این تبعیض را کاهش دهد و به نیاز های این زنان بیشتر رسیدگی کند و به آن ها پر و بال بیشتری بدهد تا آن ها نیز بتوانند برای فرزندانشان اقدامات بهتری را به انجام برسانند.

تاریخچه و بنیانگذار روز جهانی زنان بیوه

روز جهانی زنان بیوه اولین بار توسط فردی به نام "راج لومبا" بنیانگذار فونداسیون لومبا در کشور هند نامگذاری شد. "راج" در سال 1997 همراه با همسرش بنیان این اتفاق را بنا کرد. انجام این کار باعث شد که "راج" از سمت سازمان های دولتی و غیردولتی و همچنین در خارج از کشور، مورد تحسین قرار بگیرد.

دولت هند همچنین به او کمک کرد تا یک اتحادیه بین المللی برای چالش های پیش روی زنان بیوه تشکیل دهند تا این که در نهایت در 21 دسامبر سال 2010، روزی را مخصوص به زنان بیوه در نظر گرفتند و این روز در تاریخ 23 ژوئن به طور رسمی تعیین شد و در تقویم روزهای جهانی قرار گرفت و از آن پس هر ساله یکی از مناسبت های 23 ماه ژوئن به نام این زنان شناخته می شود.

هدف از نامگذاری چنین روزی، نشان دادن فقر و ناعدالتی است که میلیون ها زن بیوه را به خودش درگیر کرده است. همچنین هدفی جز آزادی زنان بیوه از تبعیض های اجتماعی ندارد.

6 میلیون زن و یک میلیون مرد بیوه ایرانی

بیوه زنان یا مردان به افرادی اطلاق می شود که به هر دلیلی اعم از طلاق یا فوت همسر، ازدواج مجدد نکرده و به صورت فردی زندگی می کنند. داریوش قنبری نماینده ایلام در مجلس عامل اصلی افزایش نگران کننده زنان بیوه در جامعه را در ارتباط با افزایش نرخ طلاق در جامعه می داند که به گفته وی در شهرهای بزرگ به20 درصد نیز رسیده است. 

علیرضا عباسپور نماینده تهران نیز با تایید این آمارها در گفت وگو با شرق معتقد است که بی توجهی به این موضوع و تبعات ناشی از آن می تواند پیامدهای ناگواری را در جامعه ایجاد کند. اما نگرانی ها از افزایش آمار بیوه زنان و مردان در حالی است هم اکنون تعداد بیوه زنان دست کم شش برابر بیشتر از بیوه مردان است.

 داریوش قنبری یکی از مهم ترین دلایل این اختلاف را در مشکلات ناشی از ازدواج مجدد برای خانم ها می داند. او می گوید: در این رابطه مردان مشکلات کمتری دارند اما متاسفانه برای زنان دشوارتر است که بعد از طلاق یا فوت همسر به دلایلی چون بالارفتن سن، داشتن فرزند یا باورهای غلط اجتماعی دوباره ازدواج کنند. مشکلات ازدواج برای شش میلیون زن بیوه در شرایطی است که آنها پس از بیوه شدن برای زندگی عادی خود نیز دچار مشکلات عدیده ای هستند.

 دست کم هشت مشکل جدی برای ادامه زندگی زنان بیوه نام برده شده است.

مشکلات اقتصادی

در این پژوهش از 71 درصد زنان مطلقه و بیوه با فرزند یا فرزندان خود تنها 16 درصد شاغل هستند. این در حالی است که زنان غیرشاغل برای تامین نیازمندی های مادی زندگی محتاج دیگران هستند.

مشکلات فرزندپروری

آمارها نشان می دهد که 90 درصد زنان مطلقه دارای فرزند، نسبت به آینده فرزندان خود نگرانی زیادی دارند. 33 درصد زنان سرپرست خانوار عنوان کردند که فرزندان شان به خاطر جدایی از پدر به میزان «زیاد» و «بسیار زیاد» احساس حقارت می کنند.

مشکل سر پناه

39 درصد از زنان در پیدا کردن مسکن و اجاره آن، اسکان و اقامت در هتل ها و میهمانسراها با مشکل مواجه می شوند. این در حالی است که بیشتر این گونه زنان در وهله اول با مشکلات اقتصادی تهیه مسکن دست به گریبان هستند.

مزاحمت های همسر قبلی

45 درصد زنان مطلقه از مزاحمت ها و مداخلات همسر قبلی خود ابراز ناراحتی کرده و از این بابت احساس سلب حقوق فردی و اجتماعی می کنند. آنها معتقدند که در صورت تصمیم به ازدواج مجدد، همسر قبلی آنها با تحت فشار قرار دادن آنها از طریق عدم اجازه ملاقات با فرزندان شان یا تهدید به باز پس گیری فرزندان شان از آنها، برای آنها مزاحمت ایجاد کرده و این گونه مداخلات در زندگی با همسر جدیدشان نیز ادامه پیدا می کند.

محدودیت های اجتماعی

70 درصد زنان مجرد، وجود باورهای غلط و قضاوت های تنگ نظرانه افراد جامعه نسبت به طلاق و زنان بیوه را باعث احساس بیگانگی، ناامنی و ناراحتی در روابط خود با دیگران دانسته که موجب می شود از حضور در جمع فامیلی احساس معذب بودن کنند. در تحقیقی در همین زمینه، تصریح می شود که 55 درصد زنان سرپرست خانوار از طعنه ها و متلک های اهالی محل معذب بوده و حدود 66 درصد در معرض انواع سوء نیت ها و آزارهای دیگران واقع شده و صدمه دیده اند که این موارد بازگوکننده میزان ناامنی عاطفی و تضییع حقوق فردی و اجتماعی زنان مجرد است؛ به گونه ای که 87 درصد این زنان میزان امنیت اجتماعی خود را «کم» یا «هیچ» می دانند.

محدودیت های خانواده

بسیاری از زنان مطلقه برای بازیافتن آزادی های از دست رفته شان اقدام به طلاق می گیرند اما 40 درصد از این زنان از محدودیت ها و مزاحمت های اعضای خانواده خود شاکی هستند و آن را مخل امنیت و آزادی خود قلمداد می کنند.

ازدواج مجدد

بیشتر این زنان، خواستگارانی بسیار بالاتر از سن خود و دارای چند فرزند دارند. مشکل مهم تر، رضایت فرزندان است که اجازه ازدواج را به مادرشان بدهند. به دلیل نگاه سوءزنان مطلقه به مردان 88 درصد از این زنان به شدت نگران موفقیت خود در ازدواج مجدد هستند.

مشکلات روحی و تنهایی

علاوه بر تمام مشکلات ذکر شده، از دست دادن همسر به خصوص در دوران جوانی و پیامدهای ناگوار طلاق منجر به بروز مشکلات روحی متعدد از جمله افسردگی و بدبینی برای این زنان می شود. همچنین احساس نگرانی زیاد 79 درصد نسبت به آینده و تنهایی خود بعد از ترک فرزندان بسیار آزار دهنده است و این مشکلات روحی را افزایش می دهد.

نگرانی های مجلس

بر اساس آمارهای سازمان ملل، 245 میلیون زن بیوه در سرتاسر جهان زندگی می کنند که بیشترین آنها در عراق، کامبوج و افغانستان زندگی می کنند. سهم ایران از این تعداد به روایتی 5/5 میلیون و به روایتی شش میلیون نفر است که همین موضوع نگرانی هایی را در میان مجلس نشینان برانگیخته است. چنانچه چندی قبل صمد فدایی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس از همکاران خود خواست نسبت به بررسی دلایل افزایش آمار این زنان اقدام کنند. داریوش قنبری نیز می گوید که با توجه به افزایش نرخ طلاق باید هرچه سریع تر نسبت به بررسی این موضوع اقدام کرد. اما با این وجود، زهرا هنوز به دنبال چاره ای برای مشکلات زندگی پس از بیوگی خود است. مشکلاتی که صرفا به مسایل اقتصادی محدود نمانده و مشکلات ناشی از سوءنگاه ها و بدبینی ها نیز به آن اضافه شده است.

زنان بیوه، یکی از آسیب‌پذیرترین اقشار زنان

بر طبق گزارشات و مستندات ملل متحد، شاید بتوان گفت که در کشورهای در حال توسعه و کمتر توسعه‌ یافته، حقوق و آزادی‌های هیچ گروه دیگری، بیش از زنان بیوه در جوامع مختلف در معرض تضییع و نقض قرار ندارد.

در گزارشاتی که در طول 25 سال اخیر در چارچوب نهادها و ساز و کارهای حقوق بشری مختلف و متعدد ملل متحد ارائه شده است، همواره بر نقض حقوق بشر زنان بیوه تأکید شده است. هر جا سخن از فقر، بیماری و بسیاری معضلات حقوق بشری دیگر در میان بوده است، یکی از اقشار و گروه‌های آسیب‌پذیر نیز زنان بیوه بوده‌اند.

یکی از نکات حائز اهمیت این است که به‌رغم وضعیت بسیار اسف‌بار و نامساعد زنان بیوه در کشورهای در حال توسعه، اما در این کشورها، آمار و اطلاعات دقیق و قابل اتکایی در خصوص این گروه از زنان و وضعیت آنان وجود ندارد و همین امر، بر وخامت وضعیت زنان بیوه در کشورهای در حال توسعه می‌افزاید؛ این در حالی است که در کشورهای توسعه‌یافته، آمار و اطلاعات دقیقی در خصوص سن و شمار زنان بیوه و وضعیت آنان از جنبه‌های مختلف وجود دارد.

مقابله با تبعیض علیه زنان بیوه در کشورهای در حال توسعه، به عنوان یکی از اولویت‌های نهادها و ارکان حقوق بشری مختلف ملل متحد قلمداد شده است. به‌رغم اینکه در کشورهای در حال توسعه، آمار و اطلاعات دقیقی در خصوص تعداد زنان بیوه وجود ندارد، اما بر طبق برآوردهای ملل متحد، به طور تقریبی در تمامی ‌کشورها، بالغ بر 7 تا 16 درصد کل جمعیت زنان بالغ را بیوگان تشکیل می‌دهند. با این همه، این آمار در برخی از کشورها، بیشتر هم می‌شود.

در کشورهای توسعه‌یافته، بیوگی عمدتاً موضوعی مرتبط با زنان سالخورده است، در حالی‌که در کشورهای در حال توسعه، زنان جوان نیز با این موضوع مواجه می‌شوند و حتی در برخی از مناطق، دختران قبل از رسیدن به بلوغ، بیوه شدن را تجربه می‌کنند.

ارتکاب رویه‌های غیرانسانی و تبعیض‌آمیز علیه زنان بیوه

در برخی از کشورهای در حال توسعه، زنان بیوه با یک سلسله قواعد و عرف‌های تبعیض‌آمیز مواجه هستند و حتی در برخی از فرهنگ‌ها، زنان بیوه، قربانی اشکال مختلف آزار و اذیت؛ اعم از آزار و اذیت جسمی، روانی و جنسی واقع می‌شوند.
در حال حاضر، میلیون‌ها زن بیوه، در سراسر جهان، از فقر مفرط، خشونت، افراط‌گرایی، بی‌خانمانی و تبعیض رنج می‌برند. به‌رغم اینکه همواره این امر به ذهن متبادر می‌شود که زنان بیوه، سالخورده‌اند، اما موضوعاتی نظیر وقوع مخاصمات مسلحانه و نیز شیوع ویروس ایدز، سبب شده است که برخی از زنان در سنین جوانی و یا میانسالی، با معضل بیوه شدن مواجه شوند.

در گزارش صندوق جمعیت ملل متحد، برخی از رویه‌های زیانبار برای زنان بیوه در بعضی از کشورها مورد اشاره قرار گرفته است به عنوان مثال:

• در برخی از جوامع، زنان برای مدتی به قبر شوهر خود غل و زنجیر می‌شوند.
• در برخی دیگر از جوامع، زنان بیوه برای مدتی معین از هرگونه خرید و رفت و آمد به بازار برای تأمین مایحتاج خویش منع می‌شوند.
• در برخی دیگر از جوامع، وضعیت بسیار تأسف‌آور است و در صورت فوت شوهر، زن بیوه مورد تعرض جنسی و تجاوز به عنف از سوی 10 مرد قرار می‌گیرد.
• همچنین در برخی از جوامع، زن بیوه از هرگونه دخل و تصرف مالی و برخورداری از حق مالکیت محروم می‌شود.

در تمامی‌ موارد مذکور، اگر زنان قربانی به پلیس و نهادهای قضایی ذی‌ربط جهت دادخواهی و مطالبه جبران خسارت مراجعه کنند، با این پاسخ مواجه خواهند شد که این مسائل و امور، خانوادگی و خصوصی است و پلیس نمی‌تواند مداخله کند. آنچه مسلم است اینکه زنان بیوه در بسیاری از جوامع، قربانی اقدامات، عرف‌ها و رویه‌های تبعیض‌آمیزند.

عدم کارآیی مکانیسم‌های حمایتی موجود برای زنان بیوه

بنا به گزارش صندوق جمعیت ملل متحد، به‌رغم آنکه در حال حاضر در بسیاری از کشورها؛ به‌ویژه کشورهای آفریقایی، قوانین حمایتی نسبتاً خوبی در رابطه با بیوگان به تصویب رسیده است، لیکن در عمل و در رویه، شاهد آن هستیم که حقوق و آزادی‌های زنان بیوه به رسمیت شناخته نمی‌شوند و آنان در جوامع مختلف، قربانی نقض حقوق مختلف واقع می‌شوند.

بر طبق گزارشات منتشره توسط دیده‌بان زنان در تعدادی از کشورهای آفریقایی از جمله اینوگا، اِدو و اویو قوانینی در خصوص ممنوعیت نقض حقوق بشر و آزادی‌های زنان بیوه به تصویب رسیده است. با وجود این قوانین حمایت‌کننده، اما در دهه گذشته، همچنان ارتکاب نقض حقوق زنان بیوه استمرار داشته است.

دبیرکل ملل متحد طی پیامی بر لزوم حمایت از حقوق زنان بیوه در سراسر جهان تأکید کرد و خاطرنشان ساخت: «وقتی فردی، شوهرش را از دست می‌دهد، نباید حقوق خود را نیز از دست بدهد.» همچنین در پیام دبیرکل به مناسبت فرارسیدن روز جهانی زنان بیوه در سال 2013، خاطرنشان شده است که اکنون بالغ بر 115 میلیون زن بیوه در فقر زندگی می‌کنند و 81 میلیون زن بیوه نیز از سوءاستفاده و آزار و اذیت جسمی ‌در رنج به‌سر می‌برند.

برخی از مهم‌ترین مصادیق حقوق بشر زنان بیوه که در کشورهای مختلف در سراسر جهان، در معرض نقض قرار دارد، عبارتند از:

حق سلامت، حقوق اقتصادی و به‌طو رخاص حق برخورداری از مالکیت و استقلال اقتصادی، حق حیات، حق کرامت و حق برخورداری از حداقل استانداردهای مطلوب زندگی و سایر موارد.
بنا به اذعان نهادهای بین‌المللی، اساساً روز جهانی بیوگان، با هدف حمایت از حقوق بیوگان و مبارزه با فقر و بی‌عدالتی موجود علیه بیوگان به رسمیت شناخته شده است، ولی در عمل، نتوانسته است به طور مطلوب به هدف مورد نظر خود برسد. بر طبق گزارشات صندوق جمعیت ملل متحد، بسیاری از زنان بیوه در کشورهای فقیر و در حال توسعه و کمتر توسعه‌یافته، مجبورند برای تأمین معاش خود و فرزندان‌شان، در مشاغل و کارهای جنسی از جمله فحشا اشتغال داشته باشند و همین امر، به‌شدت آنان را در قبال نقض حقوق، آسیب‌پذیرتر کرده است.

نتیجه‌گیری

در حال حاضر، صندوق جمعیت ملل متحد و نهاد زنان ملل متحد، برای حمایت از حقوق بیوگان، برنامه‌های بین‌المللی مستمری را دنبال می‌کنند. همچنین صندوق جمعیت ملل متحد بر لزوم حمایت مضاعف از بیوگان جوان و حتی نوجوان که در سنین بسیار پایین ازدواج کرده و بیوه شده‌اند، تأکید کرده است.

دولت‌ها باید با وضع قوانین و مقررات مقتضی و نیز اجرایی‌کردن این قوانین، از بیوگان حمایت کنند. همچنین نهادهای جامعه مدنی نیز می‌توانند نقش مؤثری در حمایت از زنان بیوه داشته باشند و بی‌تردید، فقط در پرتو همکاری دولت‌ها در سطوح ملی و بین‌المللی و مشارکت نهادها و سازمان‌های بین‌المللی و نهادهای جامعه مدنی در کشورهای سراسر جهان، می‌توان به خاتمه یافتن نقض حقوق بیوگان امیدوار بود.